पंचायत राज व्यवस्थेचे मूलभूत उद्दिष्ट खालीलपैकी कोणते सुनिश्चित करणे आहे ? अ) विकासामध्ये लोकसहभाग ब) राजकीय जबाबदारी क) लोकशाही विकेंद्रीकरण ड) आर्थिक जमवाजमव खाली दिलेल्या पर्यायातून योग्य ते उत्तर निवडा.
EN
The basic objective of the Panchayati Raj system is to ensure which of the following?
a) People's participation in development
b) Political accountability
c) Democratic decentralisation
d) Financial mobilization
Select the correct answer from the options below:
अचूक उत्तर: पर्याय (२) अ आणि क
पंचायत राज व्यवस्थेच्या मूलभूत तत्त्वज्ञान व उद्दिष्टांनुसार पर्याय (२) अ आणि क हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर (विकासामध्ये लोकसहभाग - People's participation in development): गाव पातळीवरील विकास योजनांमध्ये स्थानिक लोकांचा थेट सहभाग सुनिश्चित करणे हे पंचायत राजचे प्राथमिक उद्दिष्ट आहे (बलवंतराय मेहता समिती).
•
विधान (क) बरोबर (लोकशाही विकेंद्रीकरण - Democratic Decentralisation): सत्तेचे आणि प्रशासनाचे अधिकार सर्वोच्च पातळीवरून तळागाळातील ग्रामीण जनतेकडे हस्तांतरित करणे हे पंचायत राज व्यवस्थेचा मुख्य गाभा आहे.
•
विधान (ब) व (ड): राजकीय जबाबदारी (Political accountability) आणि आर्थिक जमवाजमव (Financial mobilization) ही प्रशासकीय कार्ये असू शकतात, परंतु पंचायत राज स्थापनेची ती मूलभूत उद्दिष्टे (Basic Objectives) मानली जात नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: पंचायत राजची दोन मूलभूत उद्दिष्टे:
१.
लोकशाही विकेंद्रीकरण (Democratic Decentralisation).
२.
विकास प्रक्रियेमध्ये लोकांचा सक्रिय सहभाग (People's Participation).
(हा प्रश्न UPSC व MPSC पूर्व परीक्षेत वारंवार पुनरावृत्त झालेला आहे).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) a and c
Under the fundamental philosophy of local self-government, Option (2) a and c is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is correct (People's participation in development): Panchayati Raj was conceptualized following the Balwantrai Mehta Committee (1957) to ensure active community involvement in rural development schemes.
•
Statement (c) is correct (Democratic decentralisation): Devolution of authority, resources, and decision-making from central/state levels to grassroots elected institutions is the core objective of the system.
•
Statements (b) and (d): Political accountability and financial mobilization are incidental outcomes or administrative requirements, but not the cardinal underlying objectives of establishing Panchayati Raj institutions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Core Objectives of Panchayati Raj:
1.
Democratic Decentralisation.
2.
Grassroots People's Participation in Development.
(Standard UPSC/MPSC recurring question).