वनस्पतींच्या मुळांवरील मूलरोमांद्वारे (Root hairs) मातीतील पाण्याचे पेशींच्या अर्धपारपटल आवरणातून (Semi-permeable membrane) शोषण होण्याची प्रक्रिया भौतिकशास्त्रीय व जैविकदृष्ट्या **खालीलपैकी कशाचे उदाहरण** आहे?
EN
The biological process by which soil water moves across the semi-permeable plasma membrane into root hair cells along a water potential gradient is a classical example of:
योग्य उत्तर परासरण / ऑस्मोसिस (Osmosis) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
परासरण (Osmosis): द्रावकाचे (येथे पाण्याचे) रेणू त्यांच्या जास्त संहतीकडून (कमी विद्राव्य संहती - High water potential) कमी संहतीकडे (जास्त विद्राव्य संहती - Low water potential) अर्धपारपटल पटलाद्वारे (Semi-permeable membrane) वाहून जाण्याच्या प्रक्रियेला 'परासरण' म्हणतात.
•
मुळांद्वारे पाणी शोषण:
•
मातीतील पाण्यात क्षार कमी असतात (तुलनेने विरल द्रावण / Hypotonic).
•
मुळांच्या मूलरोमांच्या (Root hair) पेशीद्रव्यात व रिक्तिकांमध्ये (Vacuole) विद्राव्यांचे प्रमाण जास्त असते (अतिसंहीत द्रावण / Hypertonic).
•
त्यामुळे पाणी बाहेरील मातीतून मूलरोमांच्या पेशीपटलामधून आत शिरते. याला अंतःपरासरण (Endosmosis) म्हणतात.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ (प्रकाशसंश्लेषण): पानात अन्न निर्मितीची प्रक्रिया.
•
पर्याय २ (पेशीय भक्षण): पेशीद्वारे घन किंवा द्रव कण गिळंकृत करण्याची प्रक्रिया (उदा. अमिबामध्ये अन्न ग्रहण).
•
पर्याय ३ (परासरण): योग्य उत्तर.
•
पर्याय ४ (प्रत्यारोपण): झाडे किंवा अवयव एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी लावणे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
वनस्पतींमधील जल वहन प्रक्रिया:
•
मुळांद्वारे पाणी शोषण = परासरण (Osmosis - Endosmosis).
•
बिया भिजवून फुगणे = इम्बिबिशन (Imbibition / अंतर्शोषण).
•
पानांतून पाण्याची वाफ होणे = बाष्पोत्सर्जन (Transpiration)!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Osmosis.
Key Analysis:
•
Osmosis: The spontaneous net movement of solvent molecules (water) through a selectively permeable membrane from a region of higher water potential (dilute/hypotonic solution) to a region of lower water potential (concentrated/hypertonic solution).
•
Water Uptake Mechanism in Roots:
•
Root hair cell sap contains dissolved sugars and mineral ions, rendering it hypertonic relative to surrounding capillary soil water.
•
Water spontaneously crosses the semi-permeable cell membrane into root hairs via endosmosis.
•
Xylem tissue subsequently transports the absorbed water upwards through transpirational pull and root pressure.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Photosynthesis): Photochemical synthesis of carbohydrates in leaves.
•
Option 2 (Endocytosis): Active vesicular engulfment of particles by cell membranes (e.g., phagocytosis in *Amoeba*).
•
Option 3 (Osmosis): Correct answer.
•
Option 4 (Transplantation): Agricultural/surgical relocation practice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key Plant Hydrological Phenomena:
•
Water entry into root hair cells: Osmosis (Endosmosis)
•
Swelling of dry seeds in water: Imbibition
•
Water vapor release from leaves: Transpiration!