योग्य उत्तर: पर्याय १ (गोपाळ कृष्ण गोखले)
सविस्तर विश्लेषण:
•
गोपाळ कृष्ण गोखले (१८६६–१९१५): ते भारताच्या अर्थसंकल्पीय विश्लेषणातील सर्वोच्च तज्ज्ञ, कायदेमंडळातील उत्कृष्ट वक्ते आणि नामदार गोखले म्हणून ओळखले जात.
•
इम्पिरियल लेजिस्लेटिव्ह कौन्सिलमधील भाषणे (१९०२-१९०३): १९०२ मध्ये गोखले केंद्रीय कायदेमंडळात (इम्पिरियल लेजिस्लेटिव्ह कौन्सिल) निवडून आले. तेथे त्यांनी लॉर्ड कर्झनच्या अर्थसंकल्पाची चिरफाड केली.
•
विरोधाभासाचा पर्दाफाश: व्हाइसरॉय लॉर्ड कर्झन दुष्काळ निवारणासाठी अल्प करसवलती दिल्याचा मोठा गवगवा आणि जाहिरातबाजी करत होते; मात्र दुसऱ्या बाजूला प्रशासकीय व लष्करी खर्चाच्या सबबीखाली तिजोरीत प्रचंड अतिरिक्त नफा (Budget Surplus) दाखवून जनतेवर ३ कोटी ३० लाख रुपयांचे नवीन कर लादण्यात आले होते. हा अमानुष विरोधाभास गोखले यांनी आपल्या ऐतिहासिक अर्थसंकल्पीय भाषणातून आकडेवारीनिशी उघड केला.
•
गोखल्यांनी ठामपणे मांडले की, "शेतकऱ्यांची गरिबी वाढत असताना आणि दुष्काळ पडलेला असताना सरकारी तिजोरीत शिलकी अर्थसंकल्प (Surplus Budget) असणे हे अर्थव्यवस्थेच्या समृद्धीचे लक्षण नसून जनतेच्या क्रूर पिळवणुकीचे लक्षण आहे."
•
गोखले यांनी १२ जून १९०५ रोजी पुण्यात 'भारत सेवक समाज' (Servants of India Society) ची स्थापना केली.
•
त्यांनी १९११ मध्ये केंद्रीय कायदेमंडळात प्राथमिक शिक्षणाचा मोफत व सक्तीचा कायदा करण्याचे विधेयक (Gokhale's Elementary Education Bill) मांडले होते.
•
महात्मा गांधी गोपाळ कृष्ण गोखले यांना आपले 'राजकीय गुरू' मानत असत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Gopal Krishna Gokhale)
Detailed Analysis:
•
Gopal Krishna Gokhale (1866–1915): The foremost master of public finance and parliamentary debates in modern India, revered as 'Namdar Gokhale'.
•
Imperial Legislative Council Speeches (1902–1903): Elected to the Imperial Legislative Council in 1902, Gokhale delivered legendary budget speeches dissecting colonial financial mismanagement under Viceroy Lord Curzon.
•
Exposing the Paradox: Curzon's regime boasted loudly of granting minor tax remissions for famine relief, while simultaneously collecting massive surplus revenues of Rs 3.3 crore through oppressive taxation and bloated military budgets. Gokhale exposed this glaring hypocrisy with rigorous statistical data.
•
Gokhale famously declared: *"A continuing budget surplus in the midst of extreme rural poverty and recurring famines is not an indicator of financial prosperity, but a proof of unjust over-taxation."*
•
Gokhale founded the Servants of India Society in Pune on 12 June 1905 to train national missionaries for selfless service.
•
He introduced the historic Elementary Education Bill in 1911 in the Imperial Legislative Council seeking universal, free primary education.
•
Mahatma Gandhi regarded Gopal Krishna Gokhale as his supreme 'Political Guru'.
