डोबेरीनर त्रिक Ca, M आणि Ba मधील घटक M काय आहे?
EN
The element ____ is in the Dobereiner triad Ca, ____ and Ba is
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर पर्याय ३ (Sr - स्ट्रॉन्शियल / Strontium) आहे.
डोबेरायनरची त्रिके (Döbereiner's Triads) आणि मूलद्रव्यांचे वर्गीकरण:
1.
डोबेरायनरचा त्रिकांचा नियम (1829):
•
जर्मन शास्त्रज्ञ योहान वोल्फगांग डोबेरायनर (Johann Wolfgang Döbereiner) यांनी १८२९ मध्ये समान रासायनिक गुणधर्म असणाऱ्या तीन-तीन मूलद्रव्यांचे गट तयार केले, ज्यांना 'त्रिके' (Triads) म्हणतात.
•
नियम: त्रिकामधील तीन मूलद्रव्यांची मांडणी त्यांच्या अणुवस्तुमानाच्या (Atomic Mass) चढत्या क्रमाने केल्यास, मधल्या मूलद्रव्याचे अणुवस्तुमान हे अंदाजे पहिल्या आणि तिसऱ्या मूलद्रव्याच्या अणुवस्तुमानाच्या सरासरीइतके (Arithmetic Mean) असते.
2.
अल्कधर्मी मृदा धातूंचे त्रिक (Alkaline Earth Metals Triad):
•
दिलेल्या त्रिकामध्ये: कॅल्शियम (Ca), 'M' आणि बेरियम (Ba).
•
कॅल्शियमचे अणुवस्तुमान ($Ca$) = ४०.१ (अंदाजे ४०)
•
बेरियमचे अणुवस्तुमान ($Ba$) = १३७.३ (अंदाजे १३७)
•
सरासरी:
$$\text{सरासरी} = \frac{४० + १३७}{२} = \frac{१७७}{२} = ८८.५$$
•
हे अणुवस्तुमान स्ट्रॉन्शियम (Sr, अणू वस्तुमान ८७.६ $\approx$ ८८) च्या बरोबरीचे आहे.
•
म्हणून मधला घटक 'M' हा स्ट्रॉन्शियम ($Sr$) आहे.
3.
डोबेरायनरची इतर प्रसिद्ध त्रिके:
•
अल्कली धातू: लिथियम ($Li = ७$), सोडियम ($Na = २३$), पोटॅशियम ($K = ३९$). (सरासरी: $\frac{७ + ३९}{२} = २३$).
•
हॅलोजन गट: क्लोरीन ($Cl = ३५.५$), ब्रोमीन ($Br = ८०$), आयोडीन ($I = १२७$). (सरासरी: $\frac{३५.५ + १२७}{२} = ८१.२५ \approx ८०$).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
आवर्तसारणीच्या इतिहासातील महत्त्वाचे टप्पे:
1.
डोबेरायनरची त्रिके (Döbereiner's Triads - १८२९)
2.
न्यूलँड्सचा अष्टकांचा नियम (Newlands' Law of Octaves - १८६६)
3.
मेंडेलीव्हची आवर्तसारणी (Mendeleev's Periodic Table - १८६९ - अणुवस्तुमानावर आधारित)
4.
आधुनिक आवर्तसारणी (Modern Periodic Table - मोस्ले, १९१३ - अणुअंकावर आधारित).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Sr - Strontium).
Chemical principles of Döbereiner's Law of Triads:
1.
Döbereiner's Law of Triads (1829):
•
German chemist Johann Wolfgang Döbereiner observed that certain elements with similar chemical properties could be clustered into groups of three, known as triads.
•
Principle: When elements in a triad are arranged in increasing order of their atomic masses, the atomic mass of the middle element is approximately equal to the arithmetic mean of the atomic masses of the first and third elements:
$$\text{Mass of middle element} \approx \frac{\text{Mass}_1 + \text{Mass}_3}{2}$$
2.
Analysis of the Alkaline Earth Metal Triad ($Ca, M, Ba$):
•
Given elements: Calcium ($Ca$), unknown element $M$, and Barium ($Ba$).
•
Atomic mass of Calcium ($Ca$) $\approx 40.1$
•
Atomic mass of Barium ($Ba$) $\approx 137.3$
•
Arithmetic mean:
$$\frac{40.1 + 137.3}{2} = \frac{177.4}{2} = 88.7$$
•
The chemical element possessing atomic mass $\approx 87.6$ is Strontium ($Sr$).
•
Hence, element $M$ is Strontium ($Sr$).
3.
Other Canonical Döbereiner Triads:
•
Alkali Metals: Lithium ($Li, 7$), Sodium ($Na, 23$), Potassium ($K, 39$). Mean $= \frac{7+39}{2} = 23$.
•
Halogens: Chlorine ($Cl, 35.5$), Bromine ($Br, 80$), Iodine ($I, 127$). Mean $= \frac{35.5+127}{2} = 81.25 \approx 80$.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Milestones in Periodic Classification:
1.
Döbereiner's Triads (1829)
2.
Newlands' Law of Octaves (1866)
3.
Mendeleev's Periodic Table (1869, based on atomic mass)
4.
Moseley's Modern Periodic Law (1913, based on atomic number $Z$).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) Be (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) Mg (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) Sr (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर **पर्याय ३ (Sr - स्ट्रॉन्शियल / Strontium)** आहे.
✗ पर्याय (4) I (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'Sr' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१८ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.