कारखाने अधिनियम, 1948 खालीलपैकी कशाशी संबंधित आहे? अ) आरोग्य, सुरक्षा आणि कल्याण ब) वेतन, मनोरंजन आणि गृहनिर्माण क) संघटना, टाळेबंदी आणि संप ड) अनुचित कामगार प्रथा पर्यायी उत्तरे:
EN
The Factories Act, 1948 is related to which of the following?
a) Health, Safety and Welfare
b) Wages, Recreation and Housing
c) Trade Unions, Lockouts and Strikes
d) Unfair Labour Practices
Answer options:
कारखाने अधिनियम, 1948 (Factories Act, 1948) चा मुख्य विषय:
1.
कायद्याचा गाभा: कारखाने कायदा, 1948 हा भारतातील उत्पादन क्षेत्रातील कामगारांच्या कामाच्या परिस्थितीचे नियमन करणारा मुख्य कायदा आहे.
2.
कायद्याचे मुख्य प्रकरणे: या कायद्यामध्ये तीन मूलभूत घटकांवर प्रामुख्याने भर देण्यात आला आहे:
•
प्रकरण 3: आरोग्य (Health) - स्वच्छता, कचरा विल्हेवाट, वायुवीजन, प्रकाश.
•
प्रकरण 4: सुरक्षा (Safety) - यंत्रांना कुंपण, अग्निसुरक्षा, सुरक्षित उपकरणे.
•
प्रकरण 5: कल्याण (Welfare) - पिण्याचे पाणी, स्वच्छतागृहे, कॅन्टीन, विश्रामगृह, पाळणाघर (Crèche).
3.
औद्योगिक कलह (संप/टाळेबंदी) हे 'औद्योगिक विवाद कायदा 1947' शी संबंधित आहेत आणि वेतन हे 'किमान वेतन कायदा 1948' शी संबंधित आहे.
म्हणून कारखाने कायदा प्रामुख्याने आरोग्य, सुरक्षा आणि कल्याण - फक्त अ (पर्याय 3) याच्याशी संबंधित आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कारखाने कायद्यानुसार 500 पेक्षा जास्त कामगार असलेल्या कारखान्यात 'कल्याण अधिकारी' (Welfare Officer) आणि 1,000 पेक्षा जास्त कामगार असलेल्या कारखान्यात 'सुरक्षा अधिकारी' (Safety Officer) नेमणे बंधनकारक आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Factories Act, 1948 - Core Statutory Scope:
1.
Primary Legislative Purpose: The Factories Act, 1948 is essentially occupational health and safety legislation governing manufacturing establishments.
2.
Core Chapters: The substantive pillars of the Act encompass:
•
Chapter III: Health (cleanliness, ventilation, lighting, disposal of wastes).
•
Chapter IV: Safety (fencing of machinery, safety devices, pressure plant protection).
•
Chapter V: Welfare (washing facilities, crèches, canteens, rest-rooms).
3.
Industrial conflicts (strikes, lockouts) fall under the Industrial Disputes Act, 1947, while wages are covered by the Minimum Wages Act, 1948.
Therefore, the Factories Act pertains specifically to Health, Safety and Welfare - Only a (Option 3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Under the Factories Act, appointing a qualified Welfare Officer is statutorily mandatory in factories employing 500 or more workers, while a Safety Officer is required where 1,000 or more are employed.