चौकोनाकृती किंवा ग्रिड वस्ती प्रारूप (Rectangular / Gridiron Pattern):
•
जेव्हा एखाद्या वस्तीमधील मुख्य रस्ते आणि अंतर्गत गल्ल्या एकमेकांना समांतर असतात व एकमेकांना काटकोनात (९०° अंशात) छेदतात, तेव्हा त्या वस्तीला 'चौकोनाकृती' किंवा 'काटकोनी प्रारूप' (Checkerboard / Gridiron Pattern) म्हणतात.
•
अशा वस्त्यांमध्ये घरे सरळ ओळीत/रांगांमध्ये असतात आणि वस्त्यांचे नियोजनबद्ध स्वरूप दिसते.
•
सुपीक सपाट मैदाने आणि आधुनिक नियोजित शहरे (उदा. चंदीगड, नवी मुंबई) यांमध्ये हे प्रारूप प्रामुख्याने दिसून येते.
त्यामुळे पर्याय ४ (चौकोनाकृती) अचूक उत्तर आहे.
प्रमुख वस्ती प्रारूपे:
•
रेषाकृती (Linear): रस्ते, रेल्वे मार्ग किंवा कालव्याच्या दोन्ही बाजूंस रेषेत वसलेली घरे.
•
त्रिज्याकार (Radial): अनेक रस्ते एका मध्यवर्ती चौकात एकत्र येतात व सर्व दिशांना पसरतात.
•
वर्तुळाकार (Circular): तलाव किंवा पाणवठ्याभोवती गोलाकार वसलेली घरे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Rectangular / Gridiron Settlement Pattern (चौकोनाकृती प्रारूप):
•
When streets within a settlement are arranged parallel to one another and intersect at precise right angles (90 degrees), the layout forms a gridiron or rectangular pattern.
•
Dwellings in such settlements are aligned along uniform, orderly rows.
•
This morphology is characteristic of flat fertile plains and master-planned cities (e.g., Chandigarh, Navi Mumbai).
Therefore, Option 4 (Rectangular / Gridiron pattern) is the correct answer.
Major settlement patterns:
•
Linear pattern: Houses lined up along a single axis (road, railway track, river bank, or canal).
•
Radial pattern: Roads converge onto a central node/junction and radiate outwards.
•
Circular pattern: Dwellings ring around a central water body, lake, or village green.
