भारताच्या खालीलपैकी कोणत्या पंचवार्षिक योजनेचा मूळ वैचारिक मसुदा हा प्रख्यात सांख्यिकीशास्त्रज्ञ प्रा. पी. सी. महालनोबिस यांच्या 'चार-क्षेत्रीय जड उद्योग प्रारूपा'वर (Four-Sector Heavy Industry Model) आधारलेला होता?
EN
The foundational developmental framework of which Indian Five-Year Plan was based on the 'Four-Sector Heavy Industry Model' formulated by Prof. P. C. Mahalanobis?
योग्य उत्तर पर्याय (२) दुसरी पंचवार्षिक योजना (१९५६-१९६१) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
दुसरी पंचवार्षिक योजना (१९५६-१९६१):
•
प्रारूप: 'नेहरू-महालनोबिस प्रारूप' (Nehru-Mahalanobis Strategy).
•
संकल्पक: भारतीय सांख्यिकी संस्थेचे (ISI) संस्थापक प्रा. प्रशांत चंद्र महालनोबिस.
•
धोरण: रशियन अर्थतज्ज्ञ जी. ए. फेल्डमन (Feldman) यांच्या सिद्धांतावर आधारित त्यांनी 'चार-क्षेत्रीय प्रतिमान' (Four-Sector Model) विकसित केले. यामध्ये मूलभूत व अवजड भांडवली उद्योगांवर (Heavy Capital Goods Industries - उदा. पोलाद, सिमेंट, अवजड यंत्रसामग्री) भर देऊन देशाचे औद्योगिकीकरण करण्याचे ठरले.
•
ब्रीदवाक्य: 'जलद औद्योगिकीकरण' (Rapid Industrialisation).
•
प्रमुख प्रकल्प: भिलाई, रुरकेला आणि दुर्गापूर हे तीन मोठे सरकारी पोलाद प्रकल्प याच मॉडेल अंतर्गत स्थापन झाले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) पहिली योजना: हॅरॉड-डोमार प्रतिमान (कृषीवर भर).
•
पर्याय (२) अचूक: दुसरी योजना महालनोबिस मॉडेलवर आधारलेली होती.
•
पर्याय (३) तिसरी योजना: महालनोबिस व सुखमय चक्रवर्ती मॉडेल.
•
पर्याय (४) चौथी योजना: डी. आर. गाडगीळ मॉडेल.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
२९ जून हा प्रा. पी. सी. महालनोबिस यांचा जन्मदिवस भारतात दरवर्षी 'राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन' (National Statistics Day) म्हणून साजरा केला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Second Five-Year Plan (1956–1961).
Detailed Analysis:
•
Second Five-Year Plan (1956–1961):
•
Development Strategy: 'Nehru-Mahalanobis Strategy'.
•
Architect: Prof. Prasanta Chandra Mahalanobis, founder of the Indian Statistical Institute (ISI).
•
The Four-Sector Model: Adapting the Soviet Feldman planning model, Mahalanobis emphasized that domestic capital goods industries (steel, machine tools, heavy engineering) must expand rapidly to ensure self-sustaining long-term economic independence.
•
Key Concrete Achievements: Commissioning of three integrated state-owned steel facilities (Bhilai, Rourkela, Durgapur) and establishing heavy electrical and locomotive plants.
Distractor Analysis:
•
Option (1) First Plan: Harrod-Domar growth model (agricultural focus).
•
Option (2) is correct: Second Plan is universally identified with the Mahalanobis strategy.
•
Option (3) Third Plan: Sukhamoy Chakravarty / John Sandy formulation.
•
Option (4) Fourth Plan: Gadgil Formula framework.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In honor of Prof. P. C. Mahalanobis's invaluable contributions to Indian statistics and national planning, his birth anniversary on 29 June is celebrated nationwide as 'National Statistics Day'.