आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दारिद्र्याचे व्यापक मूल्यमापन करणारा 'जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक' (Global Multidimensional Poverty Index - MPI) संयुक्तपणे खालीलपैकी कोणामार्फत प्रसिद्ध केला जातो?
EN
The 'Global Multidimensional Poverty Index' (MPI), which measures acute poverty across developing nations, is jointly published by which of the following organizations?
योग्य उत्तर पर्याय १ आहे: संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) आणि ऑक्सफर्ड पॉव्हर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह (OPHI).
सविस्तर विश्लेषण:
1.
जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (Global MPI):
•
हा निर्देशांक २०१० पासून दरवर्षी UNDP (मानव विकास अहवाल कार्यालय) आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठाचा OPHI (Oxford Poverty and Human Development Initiative) यांच्यामार्फत संयुक्तपणे प्रसिद्ध केला जातो.
•
याने १९९७ पासून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'मानव दारिद्र्य निर्देशांकाची' (Human Poverty Index - HPI) जागा घेतली.
2.
मोजमापाची रचना:
•
यात ३ परिमाणे (Dimensions) आणि १० निर्देशक (Indicators) समाविष्ट असतात:
•
आरोग्य (Health): पोषण (Nutrition) आणि बालमृत्यू (Child Mortality).
•
शिक्षण (Education): शालेय शिक्षणाची वर्षे (Years of Schooling) आणि पटनोंदणी / उपस्थिती (School Attendance).
•
राहणीमानाचा दर्जा (Standard of Living): स्वयंपाकाचे इंधन, स्वच्छता, पिण्याचे पाणी, वीज, घर आणि मालमत्ता.
•
ज्या कुटुंबात वरील भारांकित निर्देशांकांपैकी ३३.३३% (१/३) किंवा त्याहून अधिक वंचितता (Deprivation) असते, त्या कुटुंबाला 'बहुआयामी गरीब' मानले जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताचा 'राष्ट्रीय बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक' (National MPI) कोण काढतो? -> नीती आयोग (NITI Aayog). त्यात जागतिक १० निर्देशकांव्यतिरिक्त आणखी २ निर्देशक (प्रसूतीपूर्व काळजी आणि बँक खाते) मिळून एकूण १२ निर्देशक असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1: United Nations Development Programme (UNDP) and Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI).
Detailed Analysis:
1.
Global Multidimensional Poverty Index (Global MPI):
•
Introduced in 2010 by the Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI) in collaboration with the United Nations Development Programme (UNDP).
•
It superseded the previously published Human Poverty Index (HPI).
2.
Structure of Global MPI:
•
Evaluated across 3 core dimensions and 10 indicators:
•
Health (1/3 weight): Nutrition and Child Mortality.
•
Education (1/3 weight): Years of Schooling and School Attendance.
•
Living Standards (1/3 weight): Cooking Fuel, Sanitation, Drinking Water, Electricity, Housing, and Assets.
•
An individual is defined as multidimensionally poor if they are deprived in 33.33% (one-third) or more of the weighted indicators.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Crucial distinction for MPSC: Global MPI is published by UNDP + OPHI (10 indicators). India's National MPI is published by NITI Aayog (12 indicators, adding Antenatal Care and Bank Accounts).