ब्रिटिश संसदेने संमत केलेला 'भारत सरकार कायदा, १९१९' (Government of India Act, 1919) हा खालीलपैकी कोणत्या अहवालावर/दस्तावेजावर आधारित होता? (१) मॉर्ले-मिंटो सुधारणा (२) मोंटेग्यू-चेम्सफोर्ड अहवाल (३) रॅमसे मॅकडोनाल्ड जातीय निवाडा (४) नेहरू अहवाल
EN
The Government of India Act, 1919 passed by the British Parliament was based upon:
(1) Morley-Minto Reforms
(2) Montagu-Chelmsford Report
(3) Ramsay MacDonald Communal Award
(4) Nehru Report
योग्य उत्तर पर्याय (२) म्हणजेच मोंटेग्यू-चेम्सफोर्ड अहवाल आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) योग्य आहे: २० ऑगस्ट १९१७ रोजी तत्कालीन भारतमंत्री एडविन मोंटेग्यू यांनी ब्रिटिश संसदेत ऐतिहासिक 'ऑगस्ट घोषणा' (August Declaration) केली, ज्यानुसार भारतात क्रमाने जबाबदार शासनपद्धती (Responsible Government) प्रस्थापित करण्याचे ध्येय जाहीर झाले. मोंटेग्यू यांनी भारत दौरा करून व्हाईसरॉय लॉर्ड चेम्सफोर्ड यांच्यासोबत १९१८ मध्ये 'मोंटेग्यू-चेम्सफोर्ड अहवाल' (Mont-Ford Report) सादर केला, जो 'भारत सरकार कायदा, १९१९' चा आधार ठरला.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (मॉर्ले-मिंटो सुधारणा): हा १९०९ च्या भारतीय परिषद कायद्याचा आधार होता.
•
पर्याय ३ (रॅमसे मॅकडोनाल्ड जातीय निवाडा): ऑगस्ट १९३२ मध्ये जाहीर झालेला 'कम्युनल अवॉर्ड', ज्याने दलितांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ दिले (ज्याविरोधात गांधीजींनी येरवडा तुरुंगात उपोषण केले व पुणे करार झाला).
•
पर्याय ४ (नेहरू अहवाल): १९२८ मध्ये पंडित मोतीलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखालील सर्वपक्षीय समितीने भारतासाठी तयार केलेला संविधानाचा मसुदा.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१९१९ च्या कायद्याची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
१.
प्रांतांमध्ये द्विशासन पद्धत (Dyarchy) - विषयांची 'राखीव' (Reserved) व 'सोपीव' (Transferred) अशी विभागणी.
२.
केंद्रात द्विसदनी विधिमंडळ (Bicameralism - Legislative Assembly आणि Council of State).
३.
भारतात लोकसेवा आयोगाची (Public Service Commission) स्थापना करण्याची तरतूद (जी १९२६ मध्ये ली आयोगाच्या शिफारशीनुसार झाली).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. Montagu-Chelmsford Report.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: On August 20, 1917, Secretary of State for India Edwin Montagu made his historic declaration stating the policy of His Majesty's Government to be that of "increasing association of Indians in every branch of administration, and the gradual development of self-governing institutions with a view to progressive realization of responsible government in India". Montagu visited India, collaborated with Viceroy Lord Chelmsford, and formulated the Montagu-Chelmsford Report in 1918, which formed the legislative bedrock of the Government of India Act 1919.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Morley-Minto Reforms): Basis of the Indian Councils Act of 1909.
•
Option 3 (Ramsay MacDonald Award): Announced in August 1932 granting separate electorates to Depressed Classes, leading to Gandhi's fast unto death and the Poona Pact.
•
Option 4 (Nehru Report): Draft constitution prepared in 1928 by the Motilal Nehru Committee demanding Dominion Status.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Landmark provisions of the 1919 Act: Provincial Dyarchy (division into Reserved and Transferred subjects), bicameral legislature at the Center, statutory commission provision after 10 years (Simon Commission), and establishment of the Central Public Service Commission (constituted in 1926 under the Lee Commission recommendations).