1990 मधे अवलंबलेला मानवी विकास निर्देशांक हा अंतिम विकासाच्या तीन फळांवर आधारित होता. ही तीन फळे खालीलपैकी कोणती?
EN
The Human Development Index adopted in 1990 was based on three outcomes of final development. Which of the following are these three fruits?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (दीर्घायुष्य, ज्ञान आणि राहणीमानाचा दर्जा) आहे.
•
मानवी विकास निर्देशांक (HDI - 1990):
•
पाकिस्तानी अर्थशास्त्रज्ञ डॉ. महबूब-उल-हक आणि नोबेल विजेते भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ डॉ. अमर्त्य सेन यांच्या पुढाकाराने संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमातर्फे (UNDP) १९९० मध्ये पहिला मानवी विकास अहवाल (HDR 1990) प्रकाशित करण्यात आला.
•
विकासाचे अंतिम उद्दिष्ट केवळ संपत्ती किंवा वस्तूंची निर्मिती नसून मानवाच्या क्षमतांचा व पर्यायांचा विस्तार करणे हे आहे.
•
HDI ची तीन मूलभूत परिमाणे (Dimensions / Outcomes):
१.
दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य (Longevity / Long and healthy life): याचे मोजमाप जन्माच्या वेळचे अपेक्षित आयुर्मान (Life Expectancy at Birth) याद्वारे केले जाते.
२.
ज्ञान (Knowledge): याचे मोजमाप साक्षरता दर व शालेय शिक्षणाद्वारे केले जाते.
३.
योग्य राहणीमानाचा दर्जा (Decent Standard of Living): याचे मोजमाप दरडोई उत्पन्न (GDP/GNI per capita in PPP $) याद्वारे केले जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१९९० मधील HDI ची व्याख्या: "मानवी विकास ही लोकांचे पर्याय विस्तारण्याची प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये दीर्घ व निरोगी आयुष्य जगणे, ज्ञान प्राप्त करणे आणि सन्मान्य राहणीमानासाठी आवश्यक संसाधनांपर्यंत पोहोचणे ही तीन मूलभूत फळे (केंद्रीभूत घटक) आहेत."
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 4 (Longevity, Knowledge and Quality of Living).
•
Human Development Index (HDI - 1990):
•
Conceptualized by Pakistani economist Dr. Mahbub ul Haq with significant contributions from Nobel Laureate Dr. Amartya Sen, the first Human Development Report was published by the UNDP in 1990.
•
The report established that the ultimate purpose of development is human wellbeing and the expansion of human freedoms and capabilities.
•
Three Core Dimensions (End Outcomes of Development):
1.
Longevity (Long and healthy life): Measured by life expectancy at birth.
2.
Knowledge: Measured by literacy and educational attainment.
3.
Decent Standard of Living: Measured by per capita income adjusted for purchasing power parity (PPP $).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
MPSC frequently tests the core pillars of the 1990 HDI formula: Longevity (Health), Knowledge (Education), and Decent Standard of Living (Income).