मानवी विकास निर्देशांक हा यातील सरासरी यशाचे मापन करतो. अ) दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य ब) प्रौढ साक्षरतेच्या संदर्भातील ज्ञान क) दारिय रेषेखालील लोकसंख्येची टक्केवारी
EN
The Human Development Index measures average achievement in this. a) Long and healthy life b) Knowledge in terms of adult literacy) Percentage of population below the Dari line
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (अ आणि ब फक्त) आहे.
•
मानवी विकास निर्देशांक (HDI) मधील यशाचे मापन:
•
मानवी विकास निर्देशांक देशातील सरासरी यशाचे मापन पुढील तीन आयामांमध्ये करतो:
•
अ) दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य (Long and healthy life) - बरोबर: जन्माच्या वेळचे अपेक्षित आयुर्मान.
•
ब) ज्ञानाच्या संदर्भातील उपलब्धी (Knowledge / Literacy) - बरोबर: प्रौढ साक्षरता दर आणि शालेय शिक्षणाची वर्षे.
•
राहणीमानाचा दर्जा: दरडोई उत्पन्न (GNI per capita).
•
क) दारिद्र्य रेषेखालील लोकसंख्येची टक्केवारी (BPL %) - चूक: दारिद्र्य रेषेखालील लोकसंख्येचे प्रमाण हा HDI चा घटक नाही. गरिबी मोजण्यासाठी मानवी दारिद्र्य निर्देशांक (HPI) किंवा बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (MPI) वापरला जातो, HDI नव्हे.
•
त्यामुळे मानवी विकास निर्देशांक हा केवळ अ आणि ब मधील यशाचे मापन करतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लक्षात ठेवा: HDI हा सरासरी 'उपलब्धी/यश' (Average Achievements) मोजतो, तर HPI आणि MPI हे 'दारिद्र्य व वंचिता' (Deprivations & Poverty) मोजतात. HDI मध्ये दारिद्र्य रेषेचा थेट वापर होत नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 4 (A and B only).
•
Dimensions Measured by Human Development Index (HDI):
•
The Human Development Index measures national average achievements across three dimensions:
•
(a) Long and healthy life (Correct): Measured by life expectancy at birth.
•
(b) Knowledge in terms of adult literacy and schooling (Correct): Measured by literacy rate and schooling years.
•
Decent Standard of Living: Measured by per capita gross national income (GNI per capita).
•
(c) Percentage of population below poverty line (Incorrect): Headcount poverty or BPL percentage is NOT a component of HDI. Poverty deprivations are tracked by HPI and MPI.
•
Therefore, HDI measures achievements only in items (a) and (b).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key conceptual boundary: HDI measures positive human achievements; poverty metrics like BPL ratio, HPI, and MPI measure deprivation.