कृषि अवर्षण (दुष्काळ) ची महत्त्वाची कारणे म्हणजे : अ) अपुरे पाऊसमान ब) पावसाचे अनियमीत वितरण क) पावसाचे दिर्घ खंड ड) मान्सुनचे उशीरा आगमन पर्यायी उत्तरे:
EN
The important causes of agricultural drought are:
(a) Inadequate precipitation
(b) Erratic distribution of rainfall
(c) Long dry spells
(d) Late onset of Monsoon
Alternative Options:
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (सर्व विधाने बरोबर आहेत)
स्पष्टीकरण:
•
कृषी अवर्षण / दुष्काळ (Agricultural Drought): जेव्हा जमिनीतील ओलावा पिकांच्या निरोगी वाढीसाठी आणि बाष्पोत्सर्जनाच्या गरजेसाठी अपुरा पडतो आणि पिके सुकू लागतात, तेव्हा त्यास कृषी दुष्काळ म्हणतात.
•
याची चारही कारणे महत्त्वाची आहेत:
•
(अ) अपुरे पाऊसमान: मोसमी पावसाचे एकूण प्रमाण सरासरीपेक्षा खूप कमी असणे.
•
(ब) पावसाचे अनियमित वितरण: एकूण पाऊस पुरेसा असूनही सुरुवातीला अतिवृष्टी आणि ऐन पीक वाढीच्या काळात कोरडे राहणे.
•
(क) पावसाचे दीर्घ खंड (Dry spells): पिकांच्या फुलोरा किंवा दाणे भरण्याच्या नाजूक टप्प्यात सलग ३-४ आठवडे पाऊस गायब होणे.
•
(ड) मान्सूनचे उशिरा आगमन: पेरण्या लांबल्याने पिकांचा जीवनक्रम बिघडणे.
•
म्हणून सर्व विधाने बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
दुष्काळाचे ३ प्रमुख प्रकार:
१.
हवामानशास्त्रीय दुष्काळ (Meteorological Drought): सरासरीपेक्षा २५% हून कमी पाऊस.
२.
जलशास्त्रीय दुष्काळ (Hydrological Drought): जलाशये व नद्यांमधील पाणी साठा आकसणे.
३.
कृषी दुष्काळ (Agricultural Drought): जमिनीतील ओलाव्याची तीव्र कमतरता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (All are correct)
Explanation:
•
Agricultural Drought: Occurs when soil moisture availability falls below the threshold needed to sustain healthy crop growth and meet crop evapotranspiration demand.
•
Key Determinants:
•
(a) Inadequate precipitation: Prolonged seasonal rainfall deficiency.
•
(b) Erratic distribution: Maldistributed precipitation despite normal cumulative numbers.
•
(c) Long dry spells: Extended rainless breaks during critical reproductive growth stages.
•
(d) Late onset of Monsoon: Delaying sowing and exposing crops to terminal heat stress.
•
Thus, all statements are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
3 Primary Types of Drought:
1.
Meteorological Drought: Rainfall deficit $>25\%$ of long-term average.
2.
Hydrological Drought: Depletion of surface water bodies and groundwater.
3.
Agricultural Drought: Soil moisture deficit causing crop withering.