वाफेचे (Gas) पाण्यात (Liquid) रूपांतर होताना किंवा **संघाणनाच्या (Condensation) प्रक्रियेदरम्यान तापमानात कोणताही बदल न होता वातावरणात उत्सर्जित केल्या जाणाऱ्या सुप्त उष्म्याला काय म्हणतात?**
EN
The latent thermal energy released into the surroundings at constant temperature during the phase transformation of vapor into liquid at its condensation point is termed:
योग्य उत्तर संघाणनाचा गुप्त उष्मा (Latent heat) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
गुप्त उष्मा (Latent Heat): पदार्थाचे तापमान न बदलता केवळ एका भौतिक अवस्थेतून दुसऱ्या भौतिक अवस्थेत रूपांतर होताना जी उष्णता शोषली किंवा उत्सर्जित केली जाते, तिला 'गुप्त उष्मा' (Latent heat) म्हणतात.
•
संघाणनाचा गुप्त उष्मा (Latent heat of condensation):
•
जेव्हा वायू किंवा पाण्याची वाफ द्रव रूपात रूपांतरित होते (संघाणन होते), तेव्हा वाफेत सामावलेली प्रचंड उष्णता बाहेर टाकली जाते.
•
दैनंदिन जीवनातील महत्त्व:
•
१००°C तापमानाच्या उकळत्या पाण्यापेक्षा १००°C ची पाण्याची वाफ जास्त गंभीर भाजते, कारण वाफेमध्ये 'बाष्पीभवनाचा गुप्त उष्मा' (सुमारे ५४० कॅलरी/ग्रॅम किंवा २२.६ $\times 10^5$ J/kg) अतिरिक्त साठवलेला असतो.
•
चक्रीवादळांना (Cyclones) मिळणारी अफाट ऊर्जा ही समुद्राच्या वाफेचे ढगांमध्ये रूपांतर होताना बाहेर पडणाऱ्या या संघाणनाच्या गुप्त उष्म्यामुळेच प्राप्त होते.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १: हवेतील बाष्पाचे प्रमाण.
•
पर्याy २: योग्य उत्तर.
•
पर्याय ३: द्रवाचे वाफेत रूपांतर.
•
पर्याय ४: स्थायूचे थेट वायूत रूपांतर.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पाण्याचे गुप्त उष्मा मूल्य (वारंवार विचारतात):
•
बर्फ वितळण्याचा गुप्त उष्मा (Latent heat of fusion): ८० cal/g (3.36 $\times 10^5$ J/kg).
•
पाण्याचे बाष्पीभवन/संघाणन गुप्त उष्मा: ५४० cal/g (22.6 $\times 10^5$ J/kg)!
•
१००°C च्या पाण्यापेक्षा १००°C ची वाफ जास्त चटका देते!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Latent heat.
Key Analysis:
•
Latent Heat: The hidden thermal energy absorbed or liberated by a chemical substance during a thermodynamic change of state (phase transition) that occurs strictly at constant temperature and pressure.
•
Latent Heat of Condensation: When steam/vapor at $100^\circ\text{C}$ condenses into liquid water at $100^\circ\text{C}$, it expels its stored latent heat into the surroundings ($\sim 540\text{ cal/g}$ or $2.26 \times 10^6\text{ J/kg}$ for water).
•
Atmospheric & Practical Applications:
•
Severe burns from steam are far more devastating than burns from boiling water at the same temperature because condensing steam dumps this additional $\sim 2260\text{ J/g}$ directly onto tissue.
•
Latent heat of condensation released during massive cloud formation provides the primary thermodynamic engine powering tropical hurricanes and cyclones.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Humidity): Measure of water vapor content in the atmosphere.
•
Option 2 (Latent heat): Correct answer.
•
Option 3 (Evaporation): Surface vaporization requiring heat absorption.
•
Option 4 (Sublimation): Direct solid-to-gas transition.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Latent Heat Values for Water:
•
Latent Heat of Fusion (Ice $\leftrightarrow$ Water): $80\text{ cal/g}$
•
Latent Heat of Vaporization/Condensation: $540\text{ cal/g}$
•
Steam at $100^\circ\text{C}$ causes worse burns than water at $100^\circ\text{C}$ due to latent heat!