पाणलोट विकास कार्यक्रमाचे मुख्य घटक म्हणजे. अ) माती व पाणी संवर्धन ब) पाणी संकलन (जल पुनर्भरण) क) पीक व्यवस्थापन ड) पर्यायी जमीन वापर पद्धती पर्यायी उत्तरे :
EN
The main components of a watershed development programme are:
(a) Soil and water conservation
(b) Water harvesting
(c) Crop management
(d) Alternate land use systems
Alternative Options:
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (यापैकी सर्व)
स्पष्टीकरण:
•
पाणलोट क्षेत्र विकास कार्यक्रम (Watershed Development Programme) हा एकात्मिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती व्यवस्थापनाचा सर्वसमावेशक आराखडा आहे.
•
याचे चारही प्रमुख आधारस्तंभ खालीलप्रमाणे आहेत:
•
(अ) माती व पाणी संवर्धन: समपातळी चर (CCT), बांधबंदिस्ती, नाला बंडिंग.
•
(ब) जल संकलन (Water harvesting): पाझर तलाव, शेततळी, सिमेंट नाला बांध, विहीर पुनर्भरण.
•
(क) पीक व्यवस्थापन: आंतरपीक पद्धती, दुष्काळ सहन करणारे वाण, एकात्मिक कीड व अन्नद्रव्य व्यवस्थापन.
•
(ड) पर्यायी जमीन वापर पद्धती: पडीक जमिनीवर कृषी-वनीकरण (Agro-forestry), फळबाग लागवड, कुरण विकास आणि चारा निर्मिती.
•
म्हणून हे सर्व घटक पाणलोट विकासाचे मुख्य भाग आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
पाणलोट विकासाचा मूळ दृष्टिकोन: 'माथा ते पायथा' (Ridge to Valley).
•
केंद्रीय कोरडवाहू शेती संशोधन संस्था (CRIDA): हैदराबाद येथे स्थित आहे.
•
राष्ट्रीय पर्जन्यक्षेत्र प्राधिकरण (NRAA): २००६ मध्ये स्थापन झाले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (All of these)
Explanation:
•
Watershed development is a holistic, participatory approach for sustainable land and water resource management within a distinct hydrological boundary.
•
Core Pillars:
•
(a) Soil and water conservation: Continuous contour trenches (CCT), stone bunds, earthen check dams, and vegetative barriers.
•
(b) Water harvesting: Percolation tanks, check dams, nala bunds, and farm ponds.
•
(c) Crop management: Drought-tolerant cropping systems, intercropping, and integrated nutrient/water management.
•
(d) Alternate land use systems: Silvipasture, horticulture, social forestry, and wasteland afforestation.
•
Therefore, all four constitute foundational components of watershed development.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
Foundational operational principle: 'Ridge to Valley' (माथा ते पायथा).
•
Central Research Institute for Dryland Agriculture (CRIDA): Located in Hyderabad.
•
National Rainfed Area Authority (NRAA): Set up in 2006.