🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2014 MEDIUM

मराठा साम्राज्याला काही मूलभूत दुर्बलतेचा सामना करावा लागला ज्यामुळे मराठा साम्राज्याच्या पतनाला सुरुवात झाली. खालीलपैकी कोणती दुर्बलता त्यापैकी नव्हती?

EN The Maratha power suffered from certain basic weaknesses which led to its downfall. Which of the following was not one among them?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

मराठ्यांनी त्यांच्या राजकीय व्यवस्थेचे स्वरूप इतर लोकांच्या सहानुभूतीपासून वेगळे केले.

The nature of their political system the Marathas alienated the sympathies of other people.

त्यांच्या इतर राज्यकर्त्यांच्या प्रदेशातील छाप्यामुळे नवीन शत्रू निर्माण झाले.

Their raids into the territories of other rulers made new enemies.

त्यांच्याकडून आकारण्यात येणार्‍या शुल्कामुळे सामान्य लोकांवर, विशेषतः शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांच्या अत्याचारात भर पडली.

The levies charged by them added to the oppression of the common people, particularly peasants and traders.

वरीलपैकी काहीही नाही

None of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

बरोबर उत्तर: पर्याय ४ (वरीलपैकी काहीही नाही)

सविस्तर विश्लेषण:

• मराठा साम्राज्याच्या अस्ताला आणि पतनाला कारणीभूत ठरलेल्या मूलभूत दुर्बलतांचा विचार करता:

• विधान १: मराठ्यांच्या राजकीय व्यवस्थेच्या स्वरूपामुळे (उदा. संघराज्य पद्धतीतील सरदारांमधील संघर्ष आणि इतर प्रांतांमधील जनतेशी भावनिक एकोप्याचा अभाव) त्यांना स्थानिक जनतेची सहानुभूती टिकवून ठेवता आली नाही.

• विधान २: मराठ्यांनी इतर भारतीय राज्यकर्त्यांच्या (उदा. राजपूत, जाट, बंगाल, निजाम) प्रदेशात केलेल्या लष्करी धाडी व आक्रमणांमुळे नवीन शत्रू निर्माण झाले, ज्यांनी पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात किंवा इंग्रज-मराठा युद्धांत मराठ्यांना मदत केली नाही.

• विधान ३: मुघल आणि इतर प्रांतांवर आकारलेली चौथ आणि सरदेशमुखी यांसारख्या करांमुळे सामान्य शेतकरी व व्यापाऱ्यांवर आर्थिक बोजा पडला, ज्यामुळे मराठ्यांची प्रतिमा प्रशासकीय संरक्षकापेक्षा लष्करी संकलकासारखी झाली.

• हे तिन्ही घटक मराठ्यांच्या पतनास जबाबदार असणाऱ्या मूळ दुर्बलतांमध्ये समाविष्ट आहेत.

• प्रश्नात 'कोणती दुर्बलता नव्हती' असे विचारले असल्याने, बरोबर उत्तर 'वरीलपैकी काहीही नाही' (पर्याय ४) हे आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

मराठा साम्राज्याच्या पतनाची प्रमुख कारणे: मराठा सरदारांमधील अंतर्गत कलह, केंद्रीय नियंत्रणाचा अभाव, आधुनिक तोफखाना व सैनिकी शिस्तीत इंग्रजांची श्रेष्ठता आणि सुसंघटित गुप्तहेर यंत्रणेचा अभाव.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (None of the above)

Detailed Analysis:

• Historians analyzing the decline and eventual defeat of the Maratha Confederacy in the Anglo-Maratha Wars identify several core structural weaknesses:

1. Alienation of Sympathies: The Maratha state system focused primarily on extracting revenues rather than organic institutional integration, which failed to inspire widespread loyalty among non-Maratha subjects across north and central India.

2. Making New Enemies: Repeated predatory incursions and tribute demands into Rajasthan, the Doab, Punjab, and Bengal alienated neighboring powers like the Rajputs, Jats, and Rohillas, leaving the Marathas isolated at critical junctures (such as Panipat in 1761).

3. Oppressive Levies: Chauth (25%) and Sardeshmukhi (10%) imposed over and above traditional land revenues added heavily to the tax burden on peasant cultivators and merchant trade routes.

• Since all three listed options (1, 2, and 3) were genuine weaknesses contributing to their downfall, none of them was absent. Hence, option 4 ("None of the above") is the correct choice.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Other major causes of Maratha decline included the lack of political unity among the confederacy chiefs (Peshwa, Scindia, Holkar, Gaekwad, and Bhonsle) and superior British military diplomacy and financial organization.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) मराठ्यांनी त्यांच्या राजकीय व्यवस्थेचे स्वरूप इतर लोकांच्या सहानुभूतीपासून वेगळे केले. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) त्यांच्या इतर राज्यकर्त्यांच्या प्रदेशातील छाप्यामुळे नवीन शत्रू निर्माण झाले. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) त्यांच्याकडून आकारण्यात येणार्‍या शुल्कामुळे सामान्य लोकांवर, विशेषतः शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांच्या अत्याचारात भर पडली. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरीलपैकी काहीही नाही (अचूक उत्तर): बरोबर उत्तर:** **पर्याय ४ (वरीलपैकी काहीही नाही)**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS-१)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरीलपैकी काहीही नाही' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन