मानवी शरीरातील 'गलगंड' (Goitre - गळ्यातील अवटू ग्रंथीची असामान्य वाढ) हा विकार खालीलपैकी कोणत्या बाबींशी संबंधित आहे? | The medical condition 'Goitre' (abnormal enlargement of the thyroid gland in the human neck) is associated with which of the following?

सराव प्रश्नपत्रिका (Full Mock Tests) MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

मानवी शरीरातील 'गलगंड' (Goitre - गळ्यातील अवटू ग्रंथीची असामान्य वाढ) हा विकार खालीलपैकी कोणत्या बाबींशी संबंधित आहे?

EN The medical condition 'Goitre' (abnormal enlargement of the thyroid gland in the human neck) is associated with which of the following?

आहारातील आयोडीनची तीव्र कमतरता Severe deficiency of iodine in the dietary intake

अवटू ग्रंथीचे (Thyroid Gland) अतिवेगाने किंवा असामान्य कार्य होणे Hyperactive or abnormal functioning of the thyroid gland

रक्तामधील आयोडीनचे चयापचय आणि शोषणातील बिघाड Disorders in the metabolic absorption and assimilation of iodine

✓

वरील सर्व बाबींशी संबंधित Associated with all of the above

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

गलगंड (Goitre) आजाराचे सविस्तर वैद्यकीय विश्लेषण:

१. गलगंड म्हणजे काय?

• मानेच्या समोरील भागात श्वासनलिकेच्या दोन्ही बाजूंना असलेल्या फुलपाखराच्या आकाराच्या 'अवटू ग्रंथीचा' (थायरॉईड ग्रंथी - Thyroid Gland) आकार असामान्यपणे वाढून गळा सुजण्याला 'गलगंड' (Goitre) म्हणतात.

२. कारणांचे विश्लेषण:

• आहारातील आयोडीनची कमतरता (Hypothyroidism): थायरॉक्सिन (T3, T4) संप्रेरकांच्या निर्मितीसाठी आयोडीन आवश्यक असते. अन्नात आयोडीन कमी असल्यास पिट्युटरी ग्रंथीकडून TSH संप्रेरक जास्त स्रवते आणि थायरॉईड ग्रंथीचा आकार वाढतो (विधान १).

• थायरॉईड ग्रंथीचे अतिसक्रिय कार्य (Hyperthyroidism / Graves' Disease): ग्रंथी गरजेपेक्षा जास्त वेगाने काम करू लागल्यासही गलगंड होतो (विधान २).

• रक्तातील आयोडीनचे सदोष शोषण व चयापचय: शरीरात आयोडीन शोषणामध्ये अडथळे आल्यासही थायरॉईड ग्रंथीवर ताण येतो (विधान ३).

निष्कर्ष: वरील सर्व बाबी गलगंडाशी संबंधित आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

आयोडीनच्या कमतरतेमुळे होणारा गलगंड टाळण्यासाठी भारत सरकारने १९६२ मध्ये 'राष्ट्रीय गलगंड नियंत्रण कार्यक्रम' (NGCP) सुरू केला होता. मिठाचे आयोडीनीकरण (Iodised Salt - पोटॅशियम आयोडाइड / आयोडायड) करून गलगंडावर प्रतिबंध केला जातो.

📌 MPSC Exam Tip:

Goitre represents the clinical enlargement of the thyroid gland. It can arise from dietary iodine deficiency (hypothyroidism), hyperthyroidism (toxic goitre/Graves' disease), or metabolic enzyme defects in iodine organification. Thus, all factors are correlated.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Etiology and Pathophysiology of Goitre:

1. Anatomical Basis:

• Goitre is the macroscopic enlargement of the thyroid gland situated anterior to the trachea in the neck.

2. Clinical Factors:

• Endemic Iodine Deficiency: Insufficient dietary iodine impedes thyroxine (T4/T3) synthesis, causing excess Thyroid-Stimulating Hormone (TSH) secretion that triggers thyroid hypertrophy.

• Thyroid Hyperactivity: Autoimmune disorders like Graves' disease cause hypersecretion and thyroid enlargement.

• Iodine Metabolism Impairment: Defective peripheral iodine uptake and hormonal conversion.

Conclusion: All three conditions (Options 1, 2, and 3) are physiologically linked with the manifestation of goitre.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#MPSCसंयुक्तगटकसरावचाचणीक्रमांक #सरावप्रश्नपत्रिका #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2026 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

मानवी शरीरातील 'गलगंड' (Goitre - गळ्यातील अवटू ग्रंथीची असामान्य वाढ) हा विकार खालीलपैकी कोणत्या बाबींशी संबंधित आहे?

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: