ऑक्सफर्ड पॉव्हर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह (OPHI) आणि UNDP यांच्या बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांकामध्ये (MPI) खालीलपैकी कोणत्या घटकांचा/निर्देशकांचा प्रत्यक्ष समावेश होतो? १. कौटुंबिक स्तरावर शिक्षण, आरोग्य आणि मूलभूत सेवा व मालमत्ता यांची वंचितता (Deprivation) २. राष्ट्रीय पातळीवरील क्रयशक्ती समानता (Purchasing Power Parity - PPP) ३. राष्ट्रीय पातळीवरील राजकोषीय तूट (Fiscal Deficit) आणि जीडीपी वृद्धी दर खालील संकेतांचा वापर करून योग्य उत्तर निवडा:
EN
The Multidimensional Poverty Index (MPI) developed by OPHI with UNDP support directly encompasses which of the following dimensions/parameters?
1. Household-level deprivations in education, health, and basic assets & living standards.
2. Purchasing Power Parity (PPP) at the national macro level.
3. Extent of the fiscal/budgetary deficit and GDP growth rate at the national level.
Select the correct answer using the codes given below:
योग्य उत्तर फक्त १ (पर्याय १) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (MPI) ची रचना:
•
बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक हा सूक्ष्म (Micro) पातळीवर प्रत्येक कुटुंबाच्या प्रत्यक्ष जीवनातील वंचितांचे (Deprivations) मोजमाप करतो.
•
यात ३ परिमाणांमधील १० कौटुंबिक निर्देशकांचा समावेश होतो:
•
आरोग्य: बालमृत्यू व कुपोषण/पोषण अभाव.
•
शिक्षण: कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याचे ६ वर्षे शालेय शिक्षण नसणे आणि शाळेत जाणाऱ्या वयातील मुलांची अनुपस्थिती.
•
राहणीमान: वीज, पक्के घर, पिण्याचे पाणी, शौचालय, स्वयंपाकाचे इंधन आणि कौटुंबिक मालमत्ता (रेडिओ, टीव्ही, सायकल, फोन इत्यादी) यांचा अभाव.
•
म्हणून विधान १ अगदी योग्य आहे.
2.
विधान २ आणि ३ का चुकीची आहेत?
•
क्रयशक्ती समानता (PPP): हा राष्ट्रीय/आंतरराष्ट्रीय स्थूल आर्थिक निर्देशांक आहे, जो जागतिक बँकेच्या 'दरडोई १.९० किंवा २.१५ डॉलर' या उत्पन्न दारिद्र्यासाठी वापरला जातो, MPI मध्ये नाही.
•
राजकोषीय तूट आणि जीडीपी दर: हे देशाच्या सरकारी वित्त व अर्थव्यवस्थेशी संबंधित स्थूल समष्टी (Macroeconomic) निर्देशक आहेत, ज्यांचा MPI मधील दारिद्र्य मोजण्याशी थेट संबंध नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
MPSC हमखास विचारते: MPI मध्ये 'उत्पन्न' (Income) किंवा 'जीडीपी' चा समावेश असतो का? -> नाही. MPI मध्ये केवळ भौतिक वंचितता (आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान) मोजली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is 1 only (Option 1).
Detailed Analysis:
1.
MPI Concept & Household Level Focus:
•
The Multidimensional Poverty Index (MPI) assesses poverty at the micro household level, reflecting overlapping deprivations that poor people suffer simultaneously.
•
It measures 10 household indicators under 3 dimensions: Health (Nutrition, Child mortality), Education (Years of schooling, School attendance), and Living Standards (Cooking fuel, Sanitation, Drinking water, Electricity, Housing, Assets).
•
Hence, Statement 1 is fully accurate.
2.
Why Statements 2 and 3 are incorrect:
•
Statement 2: Purchasing Power Parity (PPP) exchange rates are macroeconomic conversion factors used by the World Bank for monetary poverty thresholds (e.g. $2.15/day), NOT within the non-monetary MPI.
•
Statement 3: Fiscal deficit and GDP growth are macro-fiscal aggregate indicators and have no place in multidimensional deprivation scoring.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Core takeaway: MPI strictly captures multidimensional non-monetary deprivations (Health, Education, Living Standards) and entirely excludes GDP, fiscal deficits, or income levels.