"येथील लोक केवळ शिक्षण घेऊन स्वस्थ बसणार नाहीत, राज्यकारभारात वाटा देऊनही ते संतुष्ट होणार नाहीत; किंबहुना सर्वच राज्यकारभारावर आपला हक्क प्रस्थापित करू पाहतील" असे ______ यांनी ______यांना पाठविलेल्या पत्रात म्हटले होते.
EN
'The people here will not sit quiet merely receiving education, nor will they be satisfied by being given a share in the administration; in fact, they will seek to establish their claim over the entire governance', was stated by ______ in a letter sent to ______.
योग्य उत्तर: पर्याय २ (माऊंट स्टुअर्ट एल्फिन्स्टन कोर्ट ऑफ डिरेक्टर्स)
विश्लेषण:
•
माऊंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टन: मुंबई प्रांताचा गव्हर्नर (१८१९-१८२७) असताना माऊंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टनने महाराष्ट्रात आधुनिक पाश्चात्य शिक्षणाचा पाया घातला.
•
दूरदृष्टीपूर्ण विधान: शिक्षण प्रसाराचे महत्त्व प्रतिपादन करताना एल्फिन्स्टनने ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कोर्ट ऑफ डिरेक्टर्सना (Court of Directors) पाठविलेल्या पत्रात अतिशय स्पष्ट व दूरदर्शी विचार मांडले होते: *"येथील लोक केवळ शिक्षण घेऊन स्वस्थ बसणार नाहीत, राज्यकारभारात वाटा देऊनही ते संतुष्ट होणार नाहीत; किंबहुना सर्वच राज्यकारभारावर आपला हक्क प्रस्थापित करू पाहतील आणि भारतावरील आपल्या सत्तेची हीच समाप्ती ठरेल."*
•
एल्फिन्स्टनचे मत होते की साम्राज्य जरी गेले तरी भारतीयांना आधुनिक ज्ञानाने सुशिक्षित करणे हे ब्रिटिशांचे नैतिक कर्तव्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
एल्फिन्स्टनने १८२२ मध्ये 'बॉम्बे नेटिव्ह स्कूल बुक अँड स्कूल सोसायटी' स्थापन केली आणि मराठी माध्यमातून शिक्षणाला प्रोत्साहन दिले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Mountstuart Elphinstone - Court of Directors)
Analysis:
•
Mountstuart Elphinstone: Serving as Governor of Bombay from 1819 to 1827, Mountstuart Elphinstone was the foremost pioneer of modern vernacular and English education in Western India.
•
Prophetic Warning to the Directors: In his celebrated correspondence with the Court of Directors of the East India Company, Elphinstone candidly acknowledged the political consequences of education: *"The people here will not sit quiet merely receiving education, nor will they be satisfied by being given a share in the administration; in fact, they will seek to establish their claim over the entire governance."*
•
He famously remarked to a visitor that imparting Western education was Britain's 'high road back to Europe', accepting that enlightened Indians would eventually demand complete national sovereignty.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Elphinstone founded the Bombay Native School Book and School Society (1822) and advocated for education in both the vernacular mother-tongue and English.