मीनामाटा रोगासाठी कारणीभूत असलेले प्रदूषक __________ हे आहे.
EN
The pollutant that caused Minamata disease is ___________.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (मिथाईल मर्क्युरी)
स्पष्टीकरण:
•
मिनामाटा रोग (Minamata Disease):
•
मिनामाटा हा मानवी चेतासंस्थेचा (Nervous System) एक अत्यंत गंभीर विकार असून तो मिथाईल मर्क्युरी (पाऱ्याचे सेंद्रिय संयुग - $CH_3Hg^+$) च्या विषबाधेमुळे होतो.
•
हा रोग सर्वप्रथम १९५६ मध्ये जपानमधील कुमामोटो प्रांतातील मिनामाटा उपसागराच्या किनाऱ्यावर आढळला.
•
तेथील 'चिसो कॉर्पोरेशन' (Chisso Chemical Factory) या रासायनिक कारखान्यातून मिथाईल मर्क्युरीयुक्त औद्योगिक सांडपाणी थेट समुद्रात सोडले गेले.
•
हे विषारी मिथाईल मर्क्युरी समुद्रातील मासे व शेलफिश यांच्या शरीरात जैवसंचयन (Bioaccumulation) झाले. हे दूषित मासे स्थानिक नागरिकांनी खाल्ल्याने हजारो लोकांना पाऱ्याची विषबाधा झाली.
•
लक्षणे: हातपाय सुन्न होणे, स्नायूंची कमजोरी, तोल जाणे (Ataxia), दृष्टी अरुंद होणे (Tunnel vision), अंधत्व, बहिरेपणा आणि गंभीर प्रकरणांत वेडेपणा व मृत्यू.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पर्यावरण प्रदूषणाशी संबंधित महत्त्वाच्या परीक्षा जोड्या:
१)
मिनामाटा रोग: पारा / मिथाईल मर्क्युरी (Mercury - Hg)
२)
इटाई-इटाई रोग: कॅडमियम (Cadmium - Cd)
३)
ब्लू बेबी सिंड्रोम (मेथेमोग्लोबिनेमिया): नायट्रेट (Nitrate - $NO_3^-$)
४)
ब्लॅक फूट रोग: अर्सेनिक (Arsenic - As)
५)
प्लंबिझम: शिसे (Lead - Pb)
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Methyl mercury)
Explanation:
•
Minamata Disease:
•
Minamata disease is a severe neurological syndrome caused by acute methylmercury ($CH_3Hg^+$) poisoning.
•
It was first discovered in 1956 in Minamata City, Kumamoto Prefecture, Japan.
•
The Chisso Corporation chemical factory discharged industrial wastewater containing high concentrations of methylmercury into Minamata Bay.
•
The heavy metal bioaccumulated and biomagnified through the marine food chain into fish and shellfish. When consumed by the local human population, it resulted in severe mercury poisoning.
•
Symptoms: Neurological damage including ataxia, numbness in extremities, muscle weakness, narrowing of visual field, hearing loss, paralysis, and in severe cases, coma and death.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
High-frequency environmental toxicology pairs for MPSC:
1.
Minamata Disease: Mercury / Methylmercury ($ ext{Hg}$)
2.
Itai-Itai Disease: Cadmium ($ ext{Cd}$)
3.
Blue Baby Syndrome (Methemoglobinemia): Nitrates ($ ext{NO}_3^-$) in drinking water
4.
Blackfoot Disease: Arsenic ($ ext{As}$)
5.
Plumbism: Lead ($ ext{Pb}$) poisoning