केंद्र आणि घटकराज्ये यांच्यातील वाद सोडविण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा अधिकार त्याच्या खालीलपैकी कोणत्या अधिकार क्षेत्राअंतर्गत येतो ?
EN
The power of the Supreme Court to decide disputes between the Centre and States comes under which of its following jurisdictions?
अचूक उत्तर: पर्याय (४) प्रारंभिक अधिकारक्षेत्र
सविस्तर विश्लेषण:
•
प्रारंभिक अधिकारक्षेत्र (Original Jurisdiction):
•
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १३१ नुसार, केंद्र आणि घटकराज्ये यांच्यातील वाद सोडविण्याचा अधिकार हा सर्वोच्च न्यायालयाच्या प्रारंभिक (Original) आणि अनन्य (Exclusive) अधिकारक्षेत्रांतर्गत येतो.
•
प्रारंभिक अधिकारक्षेत्र म्हणजे असे खटले ज्यांची सुनावणी थेट सर्वोच्च न्यायालयात पहिल्यांदाच दाखल होते आणि त्यावर निर्णय दिला जातो.
•
इतर अधिकारक्षेत्रांचे विश्लेषण:
•
सल्लाविषयक अधिकारक्षेत्र (कलम १४३): राष्ट्रपतींनी मागितलेल्या मुद्द्यावर सल्ला देणे.
•
अपिलाचे अधिकारक्षेत्र (कलम १३२ ते १३६): कनिष्ठ न्यायालयांच्या निकालांविरुद्ध अपीले ऐकणे.
•
प्राधिलेख अधिकारक्षेत्र (कलम ३२): मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी रिट जारी करणे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
कलम १३१ = केंद्र-राज्य व आंतरराज्यीय तंटे ➔ सर्वोच्च न्यायालयाचे प्रारंभिक व अनन्य अधिकारक्षेत्र (Original & Exclusive Jurisdiction).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Original jurisdiction
Detailed Analysis:
•
Original Jurisdiction (Article 131):
•
Under Article 131 of the Constitution, resolving disputes between the Centre and one or more States falls exclusively under the Original Jurisdiction of the Supreme Court.
•
It is "original" because the dispute originates directly in the Supreme Court without having been adjudicated by any subordinate court, and "exclusive" because no other court can hear such federal disputes.
•
Analysis of other jurisdictions:
•
Advisory (Article 143): Advising the President on referred questions.
•
Appellate (Articles 132-136): Hearing appeals from High Courts/tribunals.
•
Writ (Article 32): Enforcing fundamental rights.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Article 131: Adjudicating disputes between the Centre and States is the Supreme Court's Original Jurisdiction.