🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

चालू घडामोडी MPSC Exam PYQ 2026 MEDIUM

भारतीय न्यायव्यवस्थेने पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी स्वीकारलेला 'सार्वजनिक विश्वास सिद्धांत' (Public Trust Doctrine) प्रामुख्याने कशाच्या संरक्षणासाठी लागू होतो?

EN The 'Public Trust Doctrine', deeply embedded in Indian environmental jurisprudence, is primarily applied to safeguard which of the following?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

कॉर्पोरेट क्षेत्रातील बौद्धिक संपदा हक्क

Corporate intellectual property assets

सार्वजनिक वापरासाठीची नैसर्गिक संसाधने आणि परिसंस्था

Natural resources, waters, and ecosystems for public enjoyment

खाजगी धार्मिक संस्था आणि ट्रस्टची मालमत्ता

Private religious trusts and estates

आंतरराष्ट्रीय आयात-निर्यात व्यापारी मार्ग

International import-export commercial trade routes

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय २ - सार्वजनिक वापरासाठीची नैसर्गिक संसाधने आणि परिसंस्था

कायदेशीर आणि घटनात्मक पार्श्वभूमी:

• सार्वजनिक विश्वास सिद्धांत (Public Trust Doctrine): या सिद्धांतानुसार हवा, पाणी, जंगले, नद्या आणि समुद्रकिनारे ही सर्व संसाधने संपूर्ण मानवजातीची संपत्ती आहेत आणि राज्य सरकार हे केवळ त्यांचे 'विश्वस्त' (Trustee) आहे.

• न्यायालयाचा निकाल: सर्वोच्च न्यायालयाने १९९७ च्या ऐतिहासिक एम. सी. मेहता विरूद्ध कमलनाथ (कमलनाथ स्पॅन मोटेल केस) खटल्यात या सिद्धांताचा भारतीय कायद्यात स्वीकार केला.

• मूलभूत अधिकार संबंध: हा सिद्धांत भारतीय राज्यघटनेच्या कलम २१ (सन्मानाने जगण्याचा अधिकार - प्रदूषणमुक्त पर्यावरण) आणि कलम ४८अ (पर्यावरण संरक्षण) शी थेट जोडलेला आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: पर्यावरणीय कायदे, सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक खटले (उदा. एम. सी. मेहता खटला, वेल्लोर सिटिझन्स फोरम), प्रदूषक देईल तो भरेल तत्त्व (Polluter Pays) आणि सार्वजनिक विश्वास सिद्धांत हे MPSC राज्यशास्त्र व पर्यावरण या दोन्ही विषयांसाठी अतिशय महत्त्वाचे आहेत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 2 - Natural resources, waters, and ecosystems for public enjoyment

Legal & Constitutional Foundations:

• Doctrine Defined: Posits that certain common resources like air, running water, sea, and forests are held in trust by the Sovereign state for the benefit of the public and cannot be privatized without public purpose.

• Landmark Ruling: Affirmed and integrated into Indian environmental jurisprudence by the Supreme Court in the landmark M.C. Mehta v. Kamal Nath (1997) case.

• Constitutional Anchor: Linked directly to Article 21 (Right to a clean and healthy environment) and Directive Principles under Article 48A.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Core environmental jurisprudence concepts (Public Trust Doctrine, Precautionary Principle, Polluter Pays Principle) feature regularly in MPSC GS Paper II (Polity) and Paper IV.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) कॉर्पोरेट क्षेत्रातील बौद्धिक संपदा हक्क (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) सार्वजनिक वापरासाठीची नैसर्गिक संसाधने आणि परिसंस्था (अचूक उत्तर): [gold]योग्य उत्तर:[/gold] [green]पर्याय २ - सार्वजनिक वापरासाठीची नैसर्गिक संसाधने आणि परिसंस्था[/green]

⚠️ पर्याय (3) खाजगी धार्मिक संस्था आणि ट्रस्टची मालमत्ता (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) आंतरराष्ट्रीय आयात-निर्यात व्यापारी मार्ग (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'फेब्रुवारी २०२६' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्र चालू घडामोडी २०२६ - संपूर्ण महा-सराव चाचणी

quiz 78 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 78 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्र चालू घडामोडी २०२६ - संपूर्ण महा-सराव चाचणी

quiz 78 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 78 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्र चालू घडामोडी २०२६ - संपूर्ण महा-सराव चाचणी

quiz 78 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 78 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्र चालू घडामोडी - जानेवारी २०२६ सराव चाचणी

quiz 10 प्रश्न timer 15 मिनिटे military_tech 10 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: फेब्रुवारी २०२६

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'फेब्रुवारी २०२६' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: चालू घडामोडी विषयांतर्गत 'फेब्रुवारी २०२६' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: चालू घडामोडी विषयातील 'फेब्रुवारी २०२६' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सार्वजनिक वापरासाठीची नैसर्गिक संसाधने आणि परिसंस्था' हे असून ते 'फेब्रुवारी २०२६' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'फेब्रुवारी २०२६' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन