पर्यावरण संरक्षण अधिनियम 1986 मधील 'सार्वजनिक विश्वस्त/विश्वासाचा सिद्धांत' खालीलपैकी कोणत्या तत्वावर अवलंबून आहे?
EN
The 'Public Trust Doctrine' under environmental jurisprudence / Environment (Protection) Act, 1986 is based on which of the following principles?
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (हवा, पाणी आणि जंगले ही संसाधने जनतेसाठी महत्वाची आहेत, ज्यांची खाजगी मालकी नसावी.)
सविस्तर विश्लेषण:
•
सार्वजनिक विश्वस्त/विश्वासाचा सिद्धांत (Public Trust Doctrine): हा सिद्धांत प्राचीन रोमन कायद्यातून विकसित झाला असून भारतीय पर्यावरण कायद्यात एम. सी. मेहता वि. कमलनाथ (M. C. Mehta v. Kamal Nath, 1997) या खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने प्रस्थापित केला.
•
या सिद्धांतानुसार:
•
हवा, समुद्राचे पाणी, नद्या, जंगले आणि नैसर्गिक संसाधने ही सर्व जनतेच्या वापरासाठी आणि कल्याणासाठी निसर्गाने दिलेली अमूल्य देणगी आहेत.
•
त्यांच्यावर कोणाही एका व्यक्तीची खाजगी मालकी असू शकत नाही.
•
शासन (State) हे या नैसर्गिक संसाधनांचे मालक नसून केवळ 'विश्वस्त' (Trustee) आहे आणि जनतेच्या हितासाठी त्यांचे रक्षण करणे हे शासनाचे कर्तव्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सार्वजनिक विश्वस्त सिद्धांत (Public Trust Doctrine): एम. सी. मेहता वि. कमलनाथ (१९९७) - बियास नदीच्या पात्रातील स्पॅन रिसॉर्ट प्रकरण.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Resources like air, water, and forests are of great importance to the public, which should not be made subjects of private ownership.)
Detailed Explanation:
•
The Public Trust Doctrine, imported from Roman legal doctrine, was firmly embedded into Indian law in M. C. Mehta v. Kamal Nath (1997) (Span Motels case on the Beas river).
•
The doctrine rests on the principle that certain natural resources—such as air, running water, the sea, and forests—have such immense value to the public as a whole that it would be wholly unjustified to make them a subject of private ownership.
•
The State is not the absolute owner but merely a Trustee obligated to protect and preserve these resources for public enjoyment.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Public Trust Doctrine introduced in India: M. C. Mehta v. Kamal Nath (1997) (Justice Kuldip Singh).