गरीबीच्या अंदाजासाठीच्या पद्धतीचा आढावा घेण्यासाठी तज्ज्ञ गटाचा अहवाल (2009)सादर केला होता
EN
The Report of the Expert Group to review the methodology for estimation of poverty (2009) was submitted by
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय १ (प्रा. एस. डी. तेंडुलकर / Prof. S.D. Tendulkar)
सविस्तर विश्लेषण:
•
तेंडुलकर समिती (Tendulkar Committee): भारत सरकारच्या नियोजन आयोगाने डिसेंबर २००५ मध्ये दारिद्र्य मोजमापाच्या अधिकृत पद्धतीचा फेरआढावा घेण्यासाठी प्रा. सुरेश डी. तेंडुलकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एका तज्ज्ञ गटाची (Expert Group) स्थापना केली होती.
•
या तज्ज्ञ गटाने आपला अहवाल नोव्हेंबर २००९ मध्ये सरकारला सादर केला.
•
तेंडुलकर समितीच्या प्रमुख शिफारशी:
१.
दारिद्र्य रेषेचा संबंध केवळ उष्मांक उपभोगाशी (Calorie consumption) जोडण्याची जुनी लकडावाला पद्धत त्यांनी नाकारली.
२.
अन्न, कपडे यासोबतच शिक्षण आणि आरोग्य यांवरील खाजगी खर्चाचा दारिद्र्य टोपलीत (Poverty Basket) पहिल्यांदाच समावेश केला.
३.
मिक्स्ड रेफरन्स पिरियड (MRP) उपभोग खर्चाच्या आधारे दारिद्र्य रेषा ठरवली.
४.
२००४-०५ साठी तेंडुलकर समितीने भारताची दारिद्र्य रेषा ग्रामीण भागासाठी प्रतिदिन रु. १६ (महिना रु. ४४६.६८) आणि शहरी भागासाठी प्रतिदिन रु. १८ (महिना रु. ५७८.८०) निश्चित केली. यानुसार २००४-०५ मध्ये भारतातील गरिबीचे प्रमाण ३७.२% होते (२०११-१२ मध्ये ते २१.९% वर आले).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तेंडुलकर समितीच्या अहवालानंतर २०१२ मध्ये नियोजन आयोगाने डॉ. सी. रंगराजन यांच्या अध्यक्षतेखाली नवा तज्ज्ञ गट नेमला, ज्याने जून २०१४ मध्ये आपला अहवाल सादर केला. (रंगराजन समितीनुसार २०११-१२ मधील गरिबी २९.५% होती).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Prof. S.D. Tendulkar)
Detailed Analysis:
•
Tendulkar Committee: In December 2005, the Planning Commission of India constituted an Expert Group chaired by noted economist Prof. Suresh D. Tendulkar to review the methodology for official poverty estimation.
•
The committee submitted its historic report in November 2009.
•
Key Methodological Innovations of Tendulkar Committee:
1.
Abandoned the obsolete uniform calorie intake norm (2400 kcal rural / 2100 kcal urban) established by the 1979 Task Force and 1993 Lakdawala formula.
2.
Explicitly factored in private household out-of-pocket expenditures on health and education, alongside nutrition and clothing.
3.
Adopted the Mixed Reference Period (MRP) consumption expenditure data collected by the National Sample Survey Office (NSSO).
4.
For 2004–05, the poverty line was pegged at Rs. 446.68 per capita per month for rural areas (Rs. 16/day) and Rs. 578.80 for urban areas (Rs. 18/day), revising India's poverty headcount ratio to 37.2% for 2004–05 and 21.9% for 2011–12.
Hence, the 2009 report was submitted by Prof. S.D. Tendulkar.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Following public critique of Tendulkar lines, the Planning Commission constituted another Expert Group headed by Dr. C. Rangarajan in 2012, which submitted its report in June 2014, pegging 2011–12 poverty at 29.5%.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) प्रा.एस.डी. तेंडुलकर (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** **पर्याय १ (प्रा. एस. डी. तेंडुलकर / Prof. S.D. Tendulkar)**
⚠️ पर्याय (2) डॉ विजय तेंडुलकर (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अशोक सेन गुप्ता (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) डी. सुब्बाराव (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'प्रा.एस.डी. तेंडुलकर' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.