सराव केंद्र ➔
अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2024 MEDIUM

______ द्वारे व्यापारी बँकिंग प्रणालीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेला व्यापक अधिकार देण्यात आले आहेत. a. भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा, 1934 b. बँकिंग नियमन कायदा, 1949 c. विदेशी विनिमय व्यवस्थापन कायदा

EN The Reserve Bank of India has been given broad powers to regulate the merchant banking system by ______. a. The Reserve Bank of India Act, 1934b. Banking Regulation Act, 1949c. Foreign Exchange Management Act
A
फक्त a Only a
B
फक्त b Only b
✓
a आणि b दोन्ही Both a and b
✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)
D
a, b आणि c a, b and c
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (a आणि b दोन्ही)

सविस्तर विश्लेषण:

भारतीय रिझर्व्ह बँकेला (RBI) देशातील व्यापारी बँकिंग प्रणालीवर नियंत्रण, पर्यवेक्षण आणि नियमन ठेवण्यासाठी दोन प्रमुख कायद्यांद्वारे व्यापक वैधानिक अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत:

• a. भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा, १९३४ (RBI Act, 1934): हा कायदा रिझर्व्ह बँकेला चलन जारी करणे, बँकांचे राखीव रोख प्रमाण (CRR) नियंत्रित करणे, पुनर्वित्त देणे आणि पत नियंत्रण करण्याचे अधिकार देतो.
• b. बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ (Banking Regulation Act, 1949): हा कायदा बँकांना परवाने देणे (Licensing), शाखा विस्तार, संचालक मंडळाची नियुक्ती, तपासणी (Inspection), विलीनीकरण आणि दिवाळखोरी निवारणाचे विस्तृत अधिकार RBI ला देतो.
• c. फेमा (FEMA 1999): हा कायदा केवळ विदेशी चलन व्यवस्थापनाशी संबंधित आहे, व्यापारी बँकांच्या अंतर्गत प्रशासनाशी नव्हे.

त्यामुळे a आणि b दोन्ही कायद्यांद्वारे व्यापक अधिकार मिळाले आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ चे मूळ नाव 'बँकिंग कंपनीज ॲक्ट १९४९' होते, जे मार्च १९६६ मध्ये बदलून 'बँकिंग रेग्युलेशन ॲक्ट' करण्यात आले आणि तो सहकारी बँकांनाही लागू करण्यात आला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 (Both a and b)

Detailed Analysis:

The Reserve Bank of India exercises regulatory and supervisory dominance over commercial banks through two core statutory enactments:

• a. The Reserve Bank of India Act, 1934: Vests the central bank with monetary control powers, currency issuance monopoly, CRR management, lender of last resort facility, and credit rationing.
• b. The Banking Regulation Act, 1949: Provides comprehensive supervisory powers encompassing bank licensing, branch licensing, board appointments, statutory inspections, amalgamation, and liquidation.
• FEMA (1999): Deals specifically with external payments and cross-border forex transactions, not domestic commercial banking regulation.

Hence, both a and b empower the RBI over commercial banking.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Originally enacted as the Banking Companies Act, 1949, it was amended and renamed the Banking Regulation Act in 1966 to extend regulatory oversight over cooperative banks.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

MPSC गट-क, गट-ब आणि राज्यसेवा परीक्षेच्या सर्व मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) थेट मोबाईलवर सोडवा.

Google Play वरून ॲप मिळवा 📲
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF (Year Wise) → Combine Study Guide →