जीवित आणि व्यक्ती स्वातंत्र्याच्या (अनुच्छेद-21)अधिकाराच्या व्याप्तीमध्ये ........ .यांचा समावेश होतो. अ) चांगल्या पर्यावरणाचा अधिकार ब) कामाचा अधिकार क) खाजगी-एकांततेचा अधिकार ड) लाभांशाचा (Bonus) अधिकार इ) चांगल्या आरोग्याचा अधिकार पर्यायी उत्तरे :

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Excise SI Pre 2017 MEDIUM

EN The scope of the Right to Life and Personal Liberty (Article 21) includes: a) Right to clean environment b) Right to work c) Right to privacy d) Right to bonus e) Right to good health Alternative answers: 1) a, b, c 2) a, c, e 3) b, c, d 4) b, d, e

अ, ब, क a, b, c

✓

अ, क, इ a, c, e

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

ब, क,ड b, c, d

ब, ड, इ b, d, e

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (2) अ, क, इ

सविस्तर विश्लेषण:

सर्वोच्च न्यायालयाने विविध खटल्यांमध्ये कलम 21 मधील 'जीवित व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा' व्यापक अर्थ लावून खालील हक्क त्यात अंतर्भूत केले आहेत:

• अ. चांगल्या/स्वच्छ पर्यावरणाचा अधिकार: सुभाष कुमार वि. बिहार राज्य (1991) आणि एम. सी. मेहता खटल्यांमध्ये प्रदूषणमुक्त पर्यावरणाचा अधिकार कलम 21 चा भाग मानला गेला.

• क. खाजगीपणाचा / एकांततेचा अधिकार: न्या. के. एस. पुट्टास्वामी खटल्यात (2017) ९ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने याला कलम 21 मधील मूलभूत हक्क घोषित केले.

• इ. चांगल्या आरोग्याचा अधिकार: परमानंद कटारा खटला (1989) आणि पश्चिम बंगाल खेत मजदूर समिती (1996) मध्ये आरोग्याचा व वेळेवर वैद्यकीय उपचारांचा अधिकार कलम 21 मध्ये समाविष्ट करण्यात आला.

• इतर बाबींचे विश्लेषण:

• कामाचा अधिकार (ब): कलम 41 मधील राज्य धोरणाचे मार्गदर्शक तत्त्व आहे, मूलभूत हक्क नाही.

• लाभांशाचा/बोनसचा अधिकार (ड): हा वैधानिक अधिकार आहे, मूलभूत हक्क नाही.

त्यामुळे अ, क आणि इ हे बरोबर आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 21 अंतर्गत सर्वोच्च न्यायालयाने मान्य केलेले अधिकार: स्वच्छ पर्यावरण (सुभाष कुमार), खाजगीपणा (पुट्टास्वामी), आरोग्य (परमानंद कटारा), निवारा (शांती स्टार बिल्डर्स), आणि उपजीविका (ओल्गा टेलिस). कामाचा हक्क हा DPSP कलम 41 आहे!

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) a, c, e

Detailed Analysis:

Through dynamic judicial interpretation of Article 21, the Supreme Court has expanded the right to life to include:

• a) Right to clean environment: Upheld in *Subhash Kumar v. State of Bihar (1991)* and *M.C. Mehta cases*.

• c) Right to privacy: Recognized as an intrinsic part of Article 21 in *Justice K.S. Puttaswamy (Retd.) v. Union of India (2017)*.

• e) Right to good health and medical assistance: Upheld in *Parmanand Katara (1989)* and *Paschim Banga Khet Mazdoor Samity (1996)*.

• Excluded elements:

• Right to work (b): A Directive Principle under Article 41, not a fundamental right under Article 21.

• Right to bonus (d): A statutory right under the Payment of Bonus Act, 1965.

Thus, a, c, and e are included.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Article 21 covers clean environment, privacy, and health. Right to work is a DPSP under Article 41, not a Part III fundamental right.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#राष्ट्रपतीअधिकारकार्यवमहाभियोग #भारतीयराज्यघटनावराज्यव्यवस्था #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2017 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: