मानवी विकास अहवाल - 1995 मधे लिंग सक्षमीकरण परिणाम ही संज्ञा विकसित करण्यात आली. ही संज्ञा खालीलपैकी काय दर्शवते?
EN
The term Gender Empowerment Outcome was developed in the Human Development Report - 1995. Which of the following does this term refer to?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रिय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय?) आहे.
•
लिंग सक्षमीकरण परिणाम / मापन (Gender Empowerment Measure - GEM):
•
संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाच्या (UNDP) १९९५ च्या मानवी विकास अहवालात GEM ची संकल्पना मांडली गेली.
•
GEM हे स्त्रियांच्या मूलभूत क्षमतांपेक्षा (उदा. केवळ जगणे किंवा साक्षर होणे) त्यांच्या संधी (Opportunities) आणि सक्रिय निर्णय प्रक्रियेतील अधिकारावर लक्ष केंद्रित करते.
•
GEM चे मोजमाप:
१.
संसदेमधील महिलांचे प्रतिनिधित्व (राजकीय सहभाग).
२.
प्रशासकीय, व्यवस्थापकीय आणि व्यावसायिक पदांमधील महिलांचा वाटा (आर्थिक निर्णय सहभाग).
३.
राष्ट्रीय उत्पन्नातील मिळकतीचा वाटा (आर्थिक संसाधनांवरील नियंत्रण).
•
म्हणून, स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रात सक्रिय सहभाग घेऊ शकत आहेत किंवा नाही हे दर्शवणे हे या संज्ञेचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
GDI (Gender-related Development Index): महिलांच्या मूलभूत क्षमता (आरोग्य, शिक्षण, उत्पन्न) मोजतो.
•
GEM (Gender Empowerment Measure): महिलांचा राजकीय व आर्थिक निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग आणि सक्षमीकरण मोजतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 4 (Are women able to actively participate in the economic and political spheres?).
•
Gender Empowerment Measure (GEM):
•
The GEM was introduced by UNDP in the 1995 Human Development Report to measure whether women are able to actively participate in economic and political decision-making.
•
Unlike capability metrics, GEM specifically evaluates economic agency, political representation, and decision-making power.
•
Core Dimensions:
1.
Political Participation: Percentage of female representation in parliament.
2.
Economic Decision-Making: Share of administrative, managerial, professional, and technical positions held by women.
3.
Economic Power: Female share of earned income.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Distinguish clearly: GDI evaluates gender inequality in basic *human capabilities*, whereas GEM evaluates gender equality in *empowerment, leadership, and public life*.