🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2017 MEDIUM

मानवी विकास अहवाल - 1995 मधे लिंग सक्षमीकरण परिणाम ही संज्ञा विकसित करण्यात आली. ही संज्ञा खालीलपैकी काय दर्शवते?

EN The term Gender Empowerment Outcome was developed in the Human Development Report - 1995. Which of the following does this term refer to?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

स्त्रियांचे आयुर्मान अधिक आहे काय ?

Is the life expectancy of women longer?

स्त्रियांच्या साक्षरतेचा आणि रोजगारीचा दर अधिक आहे काय?

Are women's literacy and employment rates higher?

लिंग दर हा स्त्रियांच्या बाजूने आहे काय?

Is the gender ratio in favor of women?

स्त्रिया आर्थिक अणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रीय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय?

Are women able to actively participate in the economic and political spheres?

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

योग्य उत्तर पर्याय ४ (स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रिय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय?) आहे.

• लिंग सक्षमीकरण परिणाम / मापन (Gender Empowerment Measure - GEM):

• संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाच्या (UNDP) १९९५ च्या मानवी विकास अहवालात GEM ची संकल्पना मांडली गेली.

• GEM हे स्त्रियांच्या मूलभूत क्षमतांपेक्षा (उदा. केवळ जगणे किंवा साक्षर होणे) त्यांच्या संधी (Opportunities) आणि सक्रिय निर्णय प्रक्रियेतील अधिकारावर लक्ष केंद्रित करते.

• GEM चे मोजमाप:

१. संसदेमधील महिलांचे प्रतिनिधित्व (राजकीय सहभाग).

२. प्रशासकीय, व्यवस्थापकीय आणि व्यावसायिक पदांमधील महिलांचा वाटा (आर्थिक निर्णय सहभाग).

३. राष्ट्रीय उत्पन्नातील मिळकतीचा वाटा (आर्थिक संसाधनांवरील नियंत्रण).

• म्हणून, स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रात सक्रिय सहभाग घेऊ शकत आहेत किंवा नाही हे दर्शवणे हे या संज्ञेचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• GDI (Gender-related Development Index): महिलांच्या मूलभूत क्षमता (आरोग्य, शिक्षण, उत्पन्न) मोजतो.

• GEM (Gender Empowerment Measure): महिलांचा राजकीय व आर्थिक निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग आणि सक्षमीकरण मोजतो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

The correct answer is Option 4 (Are women able to actively participate in the economic and political spheres?).

• Gender Empowerment Measure (GEM):

• The GEM was introduced by UNDP in the 1995 Human Development Report to measure whether women are able to actively participate in economic and political decision-making.

• Unlike capability metrics, GEM specifically evaluates economic agency, political representation, and decision-making power.

• Core Dimensions:

1. Political Participation: Percentage of female representation in parliament.

2. Economic Decision-Making: Share of administrative, managerial, professional, and technical positions held by women.

3. Economic Power: Female share of earned income.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Distinguish clearly: GDI evaluates gender inequality in basic *human capabilities*, whereas GEM evaluates gender equality in *empowerment, leadership, and public life*.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) स्त्रियांचे आयुर्मान अधिक आहे काय ? (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) स्त्रियांच्या साक्षरतेचा आणि रोजगारीचा दर अधिक आहे काय? (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) लिंग दर हा स्त्रियांच्या बाजूने आहे काय? (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) स्त्रिया आर्थिक अणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रीय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय? (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय **४ (स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रिय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय?)** आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'स्त्रिया आर्थिक अणि राजकीय क्षेत्रांमध्ये सक्रीय सहभाग घेऊ शकत आहेत काय?' हे असून ते 'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानव विकास निर्देशांक (HDI) व सामाजिक निर्देशांक' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

मानवी विकास अहवाल - 1995 मधे लिंग सक्षमीकरण परिणाम ही संज्ञा विकसित करण्यात आली. ही संज्ञा खालीलपैकी काय दर्शवते?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन