योग्य उत्तर पर्याय ३ (इकोटोन / Ecotone) आहे.
पर्यावरण व परिसंस्था शास्त्रातील मूलभूत संज्ञांचे विश्लेषण:
1.
इकोटोन (Ecotone - संक्रमण क्षेत्र):
•
दोन भिन्न परिसंस्थांच्या (Ecosystems / Biomes) किंवा जैविक समुदायांच्या सीमावर्ती भागातील संक्रमणकालीन क्षेत्राला 'इकोटोन' म्हणतात.
•
उदा. दलदलीचा प्रदेश (जमीन आणि पाणी यांच्यामधील संक्रमण), खारफुटी/खारपाण वनस्पती (सागरी आणि गोड्या पाण्याच्या परिसंस्थेमधील संक्रमण), गवताळ प्रदेश (जंगल आणि वाळवंट यांच्यामधील संक्रमण).
•
वैशिष्ट्य: इकोटोन भागात दोन्ही परिसंस्थांमधील प्रजाती आढळत असल्याने तेथे प्रजातींची विविधता व संख्या जास्त असते; या परिणामाला 'एज इफेक्ट' (Edge Effect) म्हणतात.
2.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
•
इकोझोन (Ecozone): पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील महाकाय जैव-भौगोलिक विभागणी (उदा. निओआर्क्टिक, पॅलिआर्क्टिक, इंडो-मलायन).
•
इकोटाइप (Ecotype): एकाच प्रजातीमधील सजीव जे विशिष्ट परिसंस्थेतील स्थानिक पर्यावरणाशी अनुकुलन साधून शारीरिक किंवा जनुकीय बदल दर्शवतात.
•
इकोफोस (Ecophos): हा पर्यावरणातील वैज्ञानिक शब्द नसून फॉस्फेट उत्पादनाशी संबंधित व्यापारी संज्ञा आहे.
त्यामुळे दोन परिसंस्थांमधील संक्रमण क्षेत्राला 'इकोटोन' म्हणतात.
•
एज इफेक्ट (Edge Effect): संक्रमण क्षेत्रात (इकोटोन) सीमेवरील अद्वितीय परिस्थितीमुळे निर्माण होणारी वाढीव जैविक विविधता.
•
उदाहरणे: खारफुटी (Mangroves), खाजणे (Estuaries), मार्शभूमी (Wetlands).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Ecotone).
Ecological terminology and concepts:
1.
Ecotone:
•
An ecotone is a zone of junction or a transition area between two diverse ecosystems or biomes (e.g., between terrestrial and aquatic ecosystems, or between forest and grassland).
•
Classic Examples: Mangrove forests (marine-terrestrial transition), estuaries (freshwater-marine transition), marshlands/wetlands, and riverbanks (riparian zones).
•
Edge Effect: Due to the blending of microclimatic conditions from both adjacent biomes, ecotones frequently support unique species and higher population density than either adjoining community alone—a phenomenon known as the Edge Effect, and the specialized species are called edge species.
2.
Other Options Defined:
•
Ecozone: Broadest biogeographic division of the Earth's land surface based on historic faunal and floral evolutionary distribution (e.g., Palearctic, Indomalayan).
•
Ecotype: A genetically distinct geographic variety, population, or race within a single species, adapted to specific local environmental conditions.
Thus, the transitional area between two ecological communities is an ecotone.
Whenever MPSC asks about the transitional boundary between two biomes exhibiting the 'Edge Effect', the answer is always Ecotone.
