🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

रात्रीच्या वेळी आकाशातील तारे लुकलुकताना (Twinkling of stars) दिसतात, ही प्रकाशीय घटना खालीलपैकी कशामुळे घडून येते?

EN The twinkling of stars observed in the night sky is an optical phenomenon caused by which of the following?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

सतत बदलणाऱ्या हवेच्या थरांच्या घनतेमुळे होणारे वातावरणीय अपवर्तन (Atmospheric Refraction)

Atmospheric refraction caused by continuously fluctuating densities of air layers

ताऱ्यांच्या पृष्ठभागावरून प्रकाशाचे होणारे अंतर्गत परावर्तन (Internal Reflection)

Internal reflection of light within the star's surface

ताऱ्यांच्या केंद्रकातील ऊर्जा निर्मितीमधील सातत्यपूर्ण चढ-उतार

Periodic fluctuations in energy production at the core of the star

ओझोन थरामुळे होणारे प्रकाश लहरींचे संपूर्ण शोषण (Absorption of light)

Total absorption of light waves by the atmospheric ozone layer

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (१) सतत बदलणाऱ्या हवेच्या थरांच्या घनतेमुळे होणारे वातावरणीय अपवर्तन आहे.

विश्लेषण:

• तारे हे पृथ्वीपासून अत्यंत दूर असल्यामुळे ते प्रकाशाचे बिंदूरूप स्त्रोत (Point sources of light) मानले जातात.

• ताऱ्यांचा प्रकाश पृथ्वीच्या वातावरणातून प्रवास करताना वेगवेगळ्या घनतेच्या व तापमानाच्या हवेच्या थरांमधून जातो. वातावरणातील हालचालींमुळे या थरांचा वक्रीभवनांक (Refractive Index) सतत बदलत असतो.

• यामुळे डोळ्यात प्रवेश करणाऱ्या प्रकाश किरणांची दिशा आणि तीव्रता सतत किंचित बदलत राहते, ज्यामुळे ताऱ्यांचे स्थान किंचित हलल्यासारखे वाटते आणि तारे लुकलुकताना (Twinkle) भासतात.

• ग्रह हे पृथ्वीच्या तुलनेने जवळ असल्याने ते विस्तृत स्त्रोत (Extended sources) असतात; त्यामुळे सरासरी तीव्रता स्थिर राहून ग्रह लुकलुकत नाहीत.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय २, ३ व ४: ताऱ्यांचा प्रकाश मूळचा स्थिर असतो; केवळ वातावरणीय अपवर्तनामुळे लुकलुकण्याचा भास होतो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

तारे लुकलुकतात कारण ते बिंदूरूप स्त्रोत आहेत; ग्रह लुकलुकत नाहीत कारण ते विस्तृत स्त्रोत असल्याने लहरींचा बदल सरासरीने रद्दबातल होतो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (1) Atmospheric refraction caused by continuously fluctuating densities of air layers.

Analysis:

• Stars are located billions of kilometers away, acting virtually as point sources of light.

• As starlight penetrates Earth's atmosphere, it traverses layers of air with continuously shifting temperatures, densities, and refractive indices.

• Continuous atmospheric refraction slightly shifts the apparent position and varies the intensity of light entering the observer's eye, producing the flickering sensation known as twinkling.

• Planets are much closer to Earth and act as extended light sources (collection of numerous point sources). The twinkling effects from individual points average out to zero, so planets do not twinkle.

Distractor Analysis:

• Options 2, 3 & 4: Factually incorrect; starlight output is intrinsically constant, and twinkling is entirely an atmospheric refraction artifact.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Stars twinkle because they are point sources subject to atmospheric refraction. Planets do NOT twinkle because they are extended sources whose variations cancel out.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) सतत बदलणाऱ्या हवेच्या थरांच्या घनतेमुळे होणारे वातावरणीय अपवर्तन (Atmospheric Refraction) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (१) सतत बदलणाऱ्या हवेच्या थरांच्या घनतेमुळे होणारे वातावरणीय अपवर्तन आहे.

⚠️ पर्याय (2) ताऱ्यांच्या पृष्ठभागावरून प्रकाशाचे होणारे अंतर्गत परावर्तन (Internal Reflection) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) ताऱ्यांच्या केंद्रकातील ऊर्जा निर्मितीमधील सातत्यपूर्ण चढ-उतार (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) ओझोन थरामुळे होणारे प्रकाश लहरींचे संपूर्ण शोषण (Absorption of light) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सतत बदलणाऱ्या हवेच्या थरांच्या घनतेमुळे होणारे वातावरणीय अपवर्तन (Atmospheric Refraction)' हे असून ते 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

रात्रीच्या वेळी आकाशातील तारे लुकलुकताना (Twinkling of stars) दिसतात, ही प्रकाशीय घटना खालीलपैकी कशामुळे घडून येते?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन