विजय केळकर समितीने (Kelkar Committee on Indirect Taxes, २००२) केंद्र सरकारच्या पातळीवर खालीलपैकी कोणत्या प्रमुख करांऐवजी राष्ट्रीय एकात्मिक वस्तू व सेवा कर (GST) लागू करण्याची ऐतिहासिक शिफारस केली होती? (a) सेनव्हॅट (CENVAT / Central Excise) (b) मॉडव्हॅट (MODVAT) (c) सेवा कर (Service Tax) (d) केंद्रीय विक्री कर (CST) पर्यायी उत्तरे:
EN
The Vijay Kelkar Task Force on Indirect Taxes (2002) recommended replacing which of the following central taxes with a comprehensive Goods and Services Tax (GST)?
(a) CENVAT (Central Value Added Tax / Central Excise)
(b) MODVAT (Modified Value Added Tax)
(c) Service Tax
(d) Central Sales Tax
Alternative Options:
योग्य उत्तर पर्याय (२) फक्त (a) आणि (c) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विजय केळकर समिती (२००२ - अप्रत्यक्ष कर):
•
केंद्र सरकारच्या अखत्यारीतील वस्तू आणि सेवा यांच्यावरील विखंडित करप्रणाली एकत्र आणण्यासाठी केळकर समितीने राष्ट्रीय GST चा पाया घातला.
•
समितीने स्पष्टपणे शिफारस केली की, केंद्राने वस्तूंच्या उत्पादनावर आकारला जाणारा सेनव्हॅट (CENVAT - Central Value Added Tax) आणि तृतीयक क्षेत्रावर आकारला जाणारा सेवा कर (Service Tax) या दोन प्रमुख केंद्रीय करांचे विलीनीकरण करून एकाच केंद्रीय GST मध्ये रूपांतर करावे.
•
इतर पर्यायांची पार्श्वभूमी:
•
मॉडव्हॅट (MODVAT) ची जागा २००० मध्येच सेनव्हॅटने घेतली होती.
•
त्यामुळे केळकर समितीच्या शिफारशीतील दोन मुख्य केंद्रीय स्तंभ CENVAT आणि Service Tax हेच होते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक: (a) सेनव्हॅट आणि (c) सेवा कर यांच्या विलीनीकरणाची शिफारस करण्यात आली होती.
•
पर्याय (१), (३) व (४) अयोग्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतात सेवा कर (Service Tax) ची सुरुवात १९९४-९५ च्या अर्थसंकल्पात डॉ. मनमोहन सिंग यांनी केली होती. सुरुवातीला केवळ ३ सेवांवर (टेलिफोन, जनरल इन्शुरन्स आणि स्टॉक ब्रोकिंग) ५% दराने सेवा कर लागू करण्यात आला होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Only (a) and (c).
Detailed Analysis:
•
Vijay Kelkar Committee on Indirect Taxes (2002):
•
Chaired by Dr. Vijay Kelkar, the committee highlighted the structural flaws of treating manufacturing (goods) and services under separate, uncoordinated fiscal silos.
•
It recommended that at the central level, the two primary independent tax regimes—CENVAT (Central Value Added Tax on goods) and Service Tax (on tertiary activities)—should be consolidated and replaced by a unified Central GST.
•
Context of other options:
•
MODVAT had already been reformed into CENVAT in 2000.
•
Hence, the core duality targeted for replacement comprised CENVAT and Service Tax.
Distractor Analysis:
•
Option (2) accurately captures the twin central pillars ((a) CENVAT and (c) Service Tax) identified by the Kelkar Committee.
•
Options (1), (3), and (4) do not accurately reflect the targeted pairing.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Service Tax was introduced in India in 1994-95 by Dr. Manmohan Singh on just three services: Telephones, Non-life Insurance, and Stockbroking at a modest rate of 5%.