भारताला स्वातंत्र्य देण्याबद्दल ब्रिटिशांच्या धोरणात बदल झाला कारण अ) ब्रिटनमध्ये झालेले सत्तांतर ब) भारतात राष्ट्रवादास आलेले उधाण क) द्वितीय जागतिक महायुद्धाचा परिणाम पर्यायी उत्तरे :
EN
There was a change in British policy regarding granting independence to India because:
a) Change of government in Britain
b) Upsurge of nationalism in India
c) Impact of the Second World War
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (अ, ब आणि क)
विश्लेषण:
भारताला स्वातंत्र्य देण्याबाबत दुसऱ्या महायुद्धानंतर ब्रिटिश सरकारच्या धोरणात मूलभूत बदल झाला. या बदलामागे खालील तीनही कारणे निर्णायक ठरली:
•
अ) ब्रिटनमध्ये झालेले सत्तांतर: जुलै १९४५ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत हुकूमशाही प्रवृत्तीचे विन्स्टन चर्चिल पराभूत झाले आणि भारताच्या स्वातंत्र्याबाबत सहानुभूती बाळगणारे क्लेमेंट ॲटली (Clement Attlee) यांच्या नेतृत्वाखाली मजूर पक्षाचे (Labour Party) सरकार सत्तेवर आले.
•
ब) भारतात राष्ट्रवादास आलेले उधाण: 'भारत छोडो' आंदोलन (१९४२), आझाद हिंद सेनेचे (INA) खटले आणि फेब्रुवारी १९४६ मधील 'रॉयल इंडियन नेव्ही'चे (नाविक बंड) यामुळे ब्रिटिश सैन्यातील भारतीय जवानांची निष्ठा डळमळीत झाली आणि भारतात अभूतपूर्व राष्ट्रवाद निर्माण झाला.
•
क) द्वितीय जागतिक महायुद्धाचा परिणाम: दुसऱ्या महायुद्धात ब्रिटनची अर्थव्यवस्था दिवाळखोरीत निघाली होती आणि लष्करी दृष्ट्या ब्रिटन दुर्बल झाला होता. एवढ्या मोठ्या भारतीय उपखंडावर लष्कराच्या बळावर शासन करणे ब्रिटनला अशक्य झाले होते.
•
त्यामुळे तीनही विधाने (अ, ब आणि क) सत्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ब्रिटिश पंतप्रधान क्लेमेंट ॲटली यांनी २० फेब्रुवारी १९४७ रोजी ब्रिटिश संसदेत ऐतिहासिक घोषणा केली की, "ब्रिटिश सरकार जून १९४८ पूर्वी भारतीयांच्या हाती सत्ता सोपवून भारत सोडेल."
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (a, b and c)
Analysis:
The post-World War II transformation in British policy towards granting Indian independence was driven by all three decisive factors:
•
a) Change of government in Britain: In July 1945, Winston Churchill's imperialist Conservative government was decisively defeated, and the Labour Party under Clement Attlee—openly sympathetic to Indian self-rule—came to power.
•
b) Upsurge of nationalism in India: The massive legacy of the Quit India Movement (1942), the widespread emotional upheaval surrounding the INA trials at the Red Fort, and the Royal Indian Navy (RIN) Mutiny of February 1946 proved that Indian armed forces could no longer be relied upon to repress fellow countrymen.
•
c) Impact of the Second World War: The catastrophic financial exhaustion and military overstretch suffered by Britain during WWII severely reduced its imperial capacity to police a rebellious subcontinent of 400 million people.
•
Thus, a, b and c are all valid reasons.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
British Prime Minister Clement Attlee made his famous declaration in the House of Commons on 20 February 1947, pledging that the British would transfer power to responsible Indian hands by June 1948.