🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात भारतात मूर्तिपूजा, अनिष्ट धार्मिक कर्मकांडे व सती प्रथा यांसारख्या सामाजिक दुष्प्रवृत्तींवर आघात करून एकेश्वरवादी मूल्यांचा प्रसार करण्यासाठी राजा राममोहन रॉय यांनी २० ऑगस्ट १८२८ रोजी कलकत्ता येथे खालीलपैकी कोणत्या महान संस्थेची स्थापना केली?

EN To combat polytheism, ritualistic orthodoxy, and social evils like Sati by propagating pure monotheism, which historic organization was founded by Raja Ram Mohan Roy in Calcutta on 20 August 1828?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

प्रार्थना समाज (Prarthana Samaj)

Prarthana Samaj

सत्यशोधक समाज (Satyashodhak Samaj)

Satyashodhak Samaj

आर्य समाज (Arya Samaj)

Arya Samaj

ब्राह्मो समाज / ब्राह्मो सभा (Brahmo Samaj)

Brahmo Samaj

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (४) - ब्राह्मो समाज / ब्राह्मो सभा (Brahmo Samaj).

विश्लेषण:

• पर्याय (४) योग्य आहे: २० ऑगस्ट १८२८ रोजी राजा राममोहन रॉय यांनी द्वारकानाथ टागोर यांच्या सहकार्याने कलकत्ता येथे 'ब्राह्मो सभा' स्थापन केली, ज्याचे नाव पुढे 'ब्राह्मो समाज' (Brahmo Samaj) असे झाले.

• ब्राह्मो समाजाची प्रमुख तत्त्वे:

१. ईश्वर एकच आणि निराकार आहे; मूर्तीपूजा आणि अवतार संकल्पनेला विरोध.

२. कोणत्याही मध्यस्थ पुरोहितांशिवाय ईश्वराची प्रार्थना करणे.

३. वेद किंवा कोणताही ग्रंथ 'अपौरुषेय' (अचूक/त्रुटीहीन) नसून मानवी बुद्धी व विवेक सर्वोच्च आहे.

४. सती प्रथा, बालविवाह, जातीव्यवस्था आणि बहुपत्नीत्वाचा तीव्र निषेध.

• या संस्थेने भारतीय प्रबोधनाची (Indian Renaissance) अधिकृत पायाभरणी केली.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१) अयोग्य: प्रार्थना समाज १८६७ मध्ये मुंबईत स्थापन झाला.

• पर्याय (२) अयोग्य: सत्यशोधक समाज १८७३ मध्ये पुण्यात महात्मा फुल्यांनी स्थापन केला.

• पर्याय (३) अयोग्य: आर्य समाज १८७५ मध्ये मुंबईत स्वामी दयानंद सरस्वतींनी स्थापन केला.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

२३ जानेवारी १८३० रोजी ब्राह्मो समाजाचे पहिले प्रार्थना मंदिर कलकत्त्याच्या चितपूर रोडवर खुले झाले, ज्याच्या ट्रस्ट डीडमध्ये सर्व धर्मांच्या लोकांना तिथे प्रार्थना करण्याची समान मुभा दिली होती.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) - Brahmo Samaj.

Analysis:

• Option (4) is correct: Raja Ram Mohan Roy, assisted by Dwarkanath Tagore, founded the 'Brahmo Sabha' on 20 August 1828 in Calcutta, which soon evolved into the 'Brahmo Samaj' (Society of God).

• Core tenets of Brahmo Samaj:

1. Worship of one formless, infinite, all-pervading God; vehement rejection of idol worship and sacrificial rituals.

2. Denunciation of priestly intermediaries.

3. No scripture was deemed infallible; human reason and conscience were the ultimate arbiters of truth.

4. Crusade against social abominations like Sati, female infanticide, child marriage, and caste taboos.

• It ignited the modern intellectual movement hailed as the Bengal and Indian Renaissance.

Analysis of Other Options:

• Option (1) is incorrect: Prarthana Samaj was established in Bombay in 1867.

• Option (2) is incorrect: Satyashodhak Samaj was founded in Pune in 1873 by Jotirao Phule.

• Option (3) is incorrect: Arya Samaj was founded in Bombay in 1875 by Dayanand Saraswati.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Trust Deed of the Brahmo Samaj building (dedicated on 23 January 1830) declared that the premises were open to all persons without distinction of caste, creed, or nationality for the worship of the one true God.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) प्रार्थना समाज (Prarthana Samaj) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) सत्यशोधक समाज (Satyashodhak Samaj) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) आर्य समाज (Arya Samaj) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) ब्राह्मो समाज / ब्राह्मो सभा (Brahmo Samaj) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (४) - ब्राह्मो समाज / ब्राह्मो सभा (Brahmo Samaj).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ब्राह्मो समाज / ब्राह्मो सभा (Brahmo Samaj)' हे असून ते 'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'सामाजिक व धार्मिक प्रबोधन चळवळी आणि संस्था' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन