विदर्भातील तळागाळातील व वंचित वर्गातील महिलांना साक्षर करण्यासाठी आणि त्यांच्यात जागृती निर्माण करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या समाजसुधारक महिलेने रात्रशाळा सुरू केली होती?
EN
To educate and empower women from underprivileged and marginalized sections in Vidarbha, which of the following female social reformers founded a night school?
अचूक उत्तर पर्याय (१) - जाईबाई चौधरी हे आहे.
### सविस्तर विश्लेषण:
•
जाईबाई चौधरी (१८९२ - १९६४):
•
पार्श्वभूमी: जाईबाई चौधरी यांचा जन्म २ मे १८९२ रोजी नागपूर जिल्ह्यातील उमरेड येथे महार समाजात झाला. अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीतून रेल्वेस्थानकावर हमाली करत त्यांनी जिद्दीने स्वतःचे शिक्षण पूर्ण केले.
•
शैक्षणिक योगदान:
•
त्यांनी विदर्भात वंचित मुलींसाठी 'संत चोखामेळा कन्या शाळा' सुरू केली.
•
दिवसा कामावर जाणाऱ्या कष्टकरी महिला, कामगार व प्रौढांसाठी त्यांनी रात्रशाळा (Night School) सुरू करून विदर्भात स्त्री-शिक्षणाचा पाया मजबूत केला.
•
त्या जुलै १९४२ मध्ये नागपूर येथे पार पडलेल्या ऐतिहासिक 'अखिल भारतीय दलित महिला परिषदे'च्या प्रमुख संघटक व नेत्या होत्या.
### इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
इरावती कर्वे: प्रसिद्ध मानववंशशास्त्रज्ञ (Anthropologist) आणि समाजशास्त्रज्ञ होत्या (ग्रंथ: 'युगांत', 'हिंदू सोसायटी').
•
जनाक्का शिंदे: महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या भगिनी असून त्यांनी मुंबई व पुण्यात 'डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन'च्या वसतिगृहांची धुरा सांभाळली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
रात्रशाळांचा इतिहास: महाराष्ट्रात पहिली रात्रशाळा महात्मा फुले यांनी १८५५ मध्ये पुण्यात सुरू केली होती.
•
विदर्भातील दलित चळवळीत जाईबाई चौधरींचे कार्य अत्यंत मोलाचे मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) - Jaibai Choudhari.
### Detailed Explanation:
•
Jaibai Choudhari (1892 - 1964):
•
Life Sketch: Born into an underprivileged Mahar family in Umred (Nagpur district) on May 2, 1892. Defying extreme penury and working as a railway porter, she educated herself.
•
Social and Educational Contributions:
•
Established the 'Sant Chokhamela Girls School' for marginalized girls in Vidarbha.
•
Founded Night Schools specifically catering to day-labour women and adult workers who could not attend formal day schools.
•
Played an instrumental organizing role in the landmark All India Depressed Classes Women's Conference held in Nagpur in July 1942 under the leadership of Dr. B.R. Ambedkar.
### Distractor Analysis:
•
Irawati Karve: Foremost Indian anthropologist and sociologist (author of *Yuganta*).
•
Janakka Shinde: Sister of Maharshi Vitthal Ramji Shinde who managed the hostels of the Depressed Classes Mission in Pune/Bombay.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Night School Pioneer: Mahatma Jyotirao Phule established Maharashtra's first night school in 1855 for working-class laborers in Pune.
•
Jaibai Choudhari is revered as the pioneer of women's subaltern educational reform in Vidarbha.