विभागीय असंतुलन दूर करण्यासाठी ________, ________, ________ हे उपाय आहेत. अ) साधनसंपत्तीचे हस्तांतरण ब) खास क्षेत्रीय विकास कार्यक्रम क) खाजगी क्षेत्रातील नवीन गुंतवणूक ड) मागास भागात गुंतवणुकीला चालना पर्यायी उत्तरे :
EN
To eliminate regional imbalances _________ _________ _________ are the solutions.
(a) Resource Transfer
(b) Special Area Development Programme
(c) New Investment in Private Sector
(d) Encouragement for investment in backward areas
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ४ म्हणजेच केवळ अ, ब आणि ड आहे.
१.
विभागीय (प्रादेशिक) असंतुलन दूर करण्याचे उपाय:
•
देशातील किंवा राज्यातील अविकसित व मागास भागांचा विकास करण्यासाठी सरकार खालील उपाययोजना करते:
•
अ) साधनसंपत्तीचे हस्तांतरण (Resource Transfer): वित्त आयोग आणि योजनांच्या माध्यमातून मागास राज्यांना/भागांना जास्त केंद्रीय निधी व अनुदाने देणे.
•
ब) खास क्षेत्रीय विकास कार्यक्रम (Special Area Development Programmes): उदा. दुष्काळग्रस्त भाग कार्यक्रम (DPAP), डोंगरी भाग विकास कार्यक्रम (HADAP), विदर्भ-मराठवाडा वैधानिक विकास मंडळे.
•
ड) मागास भागात गुंतवणुकीला चालना (Incentives for investment in backward areas): मागास भागात उद्योग सुरू करणाऱ्यांना कर सवलती, वीज दर सवलत आणि भांडवली सबसिडी देणे (उदा. 'ड' आणि 'ड+' वर्ग औद्योगिक तालुके).
२.
विधान क का उपाय नाही?
•
खाजगी क्षेत्रातील नवी गुंतवणूक ही सामान्यतः आधीच विकसित असलेल्या भागात (उदा. मुंबई-पुणे पट्टा) केंद्रित होते, त्यामुळे ती थेट प्रादेशिक असंतुलन दूर करण्याचा सरकारी उपाय मानली जात नाही.
अतः केवळ अ, ब आणि ड हे योग्य उपाय आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रातील प्रादेशिक अनुशेष निर्मूलनासाठी डॉ. विजय केळकर समिती (२०१३-१४) आणि दांडेकर समिती (१९८४) यांनी महत्त्वपूर्ण शिफारशी केल्या होत्या.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct option is 4, i.e., (a), (b) and (d) only [केवळ अ, ब आणि ड].
1.
Policy Instruments to Eliminate Regional Imbalances:
•
(a) Resource Transfer: Redistributive fiscal transfers via Finance Commission awards and targeted grants-in-aid to backward regions.
•
(b) Special Area Development Programmes: Region-specific targeted programs like Drought Prone Areas Programme (DPAP), Desert Development Programme, and Hill Area Development Programme.
•
(d) Fiscal/Capital Incentives for Backward Areas: Tax holidays, subsidized power, interest subvention, and industrial infrastructure concessions to attract investments to backward districts.
2.
Why (c) is excluded:
•
Unfettered private investment naturally agglomerates around developed urban clusters with superior infrastructure (e.g., Mumbai-Pune belt), exacerbating rather than curing spatial inequality unless guided by explicit incentives.
Therefore, (a), (b), and (d) are direct remedial measures.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Major committees on regional disparity in Maharashtra:
•
V. M. Dandekar Fact-Finding Committee (1984)
•
Dr. Vijay Kelkar Committee (2013–14).