भारतात रेल्वे सुरू करण्यासाठी १८४९ मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीच्या संचालक मंडळाने (Court of Directors) ५% हमी व्याजदरावर (Guaranteed Return System) खालीलपैकी कोणत्या दोन आद्य रेल्वे कंपन्यांशी करार केला होता? (अ) ईस्ट इंडियन रेल्वे कंपनी (East Indian Railway Company - EIR) (ब) बॉम्बे, बडोदा अँड सेंट्रल इंडिया रेल्वे कंपनी (BB&CI Railway Company) (क) ग्रेट इंडियन पेनिनसुला रेल्वे कंपनी (Great Indian Peninsula Railway Company - GIPR) (ड) निजाम्स गॅरंटीड स्टेट रेल्वे कंपनी (Nizam's Guaranteed State Railway Company) योग्य पर्याय निवडा:
EN
To inaugurate railways in India under the 5% Guaranteed Return System, with which two pioneer private railway corporations did the East India Company sign the foundational contracts in August 1849?
(a) East Indian Railway Company (EIR)
(b) Bombay, Baroda and Central India Railway Company (BB&CI)
(c) Great Indian Peninsula Railway Company (GIPR)
(d) Nizam's Guaranteed State Railway Company
Select the correct option:
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - केवळ (अ) आणि (क).
विश्लेषण:
•
पर्याय (२) योग्य आहे: ऑगस्ट १८४९ मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीने भारतात प्रायोगिक तत्त्वावर रेल्वे सुरू करण्यासाठी दोन खाजगी ब्रिटिश कंपन्यांशी ऐतिहासिक करार केले:
१.
(क) ग्रेट इंडियन पेनिनसुला रेल्वे कंपनी (GIPR): मुंबई ते ठाणे (पश्चिम भारतासाठी) रेल्वे उभारण्यासाठी.
२.
(अ) ईस्ट इंडियन रेल्वे कंपनी (EIR): कलकत्ता (हावडा) ते रानीगंज (पूर्व भारतासाठी) रेल्वे उभारण्यासाठी.
•
या कंपन्यांना ब्रिटिश सरकारने मोफत जमीन दिली आणि त्यांच्या गुंतवणुकीवर ५% परताव्याची हमी (Old Guarantee System) दिली. या हमी व्यवस्थेमुळे भारतीय महसुलातून ब्रिटिश गुंतवणूकदारांना नफा दिला गेला, ज्यावर दादाभाई नौरोजी आणि दिनशा वाच्छा यांनी तीव्र टीका केली होती.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
(ब) BB&CI कंपनीची स्थापना १८५३ मध्ये झाली आणि तिचा करार १८५५ मध्ये झाला.
•
(ड) निजाम्स रेल्वे कंपनी १८७० नंतर सुरू झाली.
•
त्यामुळे १८४९ च्या पहिल्या करारातील कंपन्या केवळ (अ) आणि (क) या होत्या.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील पहिली रेल्वे १६ एप्रिल १८५३ रोजी मुंबई ते ठाणे दरम्यान धावली, ती 'ग्रेट इंडियन पेनिनसुला रेल्वे' (GIPR) कंपनीनेच चालवली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Only (a) and (c).
Analysis:
•
Option (2) is correct: In August 1849, the East India Company concluded the first official contracts with two joint-stock British railway companies under the 'Old Guarantee System':
1.
(c) Great Indian Peninsula Railway (GIPR): contracted to build an experimental line from Bombay toward Kalyan/Thane.
2.
(a) East Indian Railway (EIR): contracted to construct an experimental line from Howrah (Calcutta) toward the Raniganj coalfields.
•
Under the agreement, free land grants were provided along with a state-guaranteed minimum 5% annual return on capital investments, funded directly by Indian taxpayers.
Analysis of Other Options:
•
(b) BB&CI was formed in 1853 and contracted in 1855.
•
(d) Nizam's Guaranteed Railway was founded in the 1870s.
•
Hence, only (a) and (c) were the original 1849 contracting companies.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India's first passenger train on 16 April 1853 between Bori Bunder and Thane was constructed and operated by the Great Indian Peninsula Railway (GIPR).