दारिद्र्याचे मोजमाप केवळ पैशाच्या / उपभोगाच्या पातळीवर न करता शिक्षण, आरोग्य व पायाभूत सुविधा यांसारख्या बहुविध परिमाणांच्या अभावावर मोजण्यासाठी 'बहुआयामी दारिद्र्य मोजमाप' (Multidimensional Poverty Measure - MPM) ही संकल्पना खालीलपैकी कोणत्या आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्थेने आपल्या जागतिक अहवालात मांडली?
EN
To measure poverty beyond conventional monetary income by capturing non-monetary deprivations across education, health, and basic infrastructure, which international financial institution introduced the 'Multidimensional Poverty Measure' (MPM) in its global report?
योग्य उत्तर पर्याय (१) जागतिक बँक (World Bank) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
जागतिक बँकेचे बहुआयामी दारिद्र्य मोजमाप (World Bank's MPM):
•
जागतिक बँकेने २०१८ च्या आपल्या 'Poverty and Shared Prosperity' अहवालात अधिकृतपणे 'Multidimensional Poverty Measure' (MPM) सादर केले.
•
यामध्ये दररोज २.१५ डॉलरच्या अत्यंत दारिद्र्याव्यतिरिक्त शिक्षण (शालेय पटनोंदणी) आणि मूलभूत पायाभूत सुविधा (पाणी, स्वच्छता, वीज) या तीन परिमाणांचा समावेश करण्यात आला.
•
UNDP चा बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (MPI):
•
संयुक्त राष्ट्रांच्या विकास कार्यक्रमाने (UNDP) २०१० मध्ये 'ऑक्सफर्ड पॉव्हर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह' (OPHI) सोबत मिळून 'Multidimensional Poverty Index' (MPI) मांडला होता, ज्यामध्ये आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान या ३ परिमाणांखाली १० निर्देशकांचा समावेश होतो.
•
प्रस्तुत प्रश्नात दिलेल्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार जागतिक बँक (World Bank) हा पर्याय अचूक मानण्यात आला आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) अचूक उत्तर आहे: जागतिक बँकेने बहुआयामी दारिद्र्य मोजमाप सादर केले.
•
पर्याय (२), (३) आणि (४) अयोग्य ठरतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताचा राष्ट्रीय बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (National MPI) नीती आयोग (NITI Aayog) द्वारे दरवर्षी प्रसिद्ध केला जातो. यात १२ निर्देशकांचा समावेश असतो (UNDP चे १० + प्रसूती आरोग्य व बँक खाते).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) World Bank.
Detailed Analysis:
•
World Bank's Multidimensional Poverty Measure (MPM):
•
In its 2018 flagship report *Poverty and Shared Prosperity: Piecing Together the Poverty Puzzle*, the World Bank officially launched its own Multidimensional Poverty Measure (MPM).
•
The World Bank's MPM tracks deprivations across three primary dimensions: monetary consumption (daily extreme poverty line), educational attainment/enrollment, and access to basic infrastructure (sanitation, drinking water, electricity).
•
Contrast with UNDP/OPHI MPI:
•
The global Multidimensional Poverty Index (MPI) was originally developed in 2010 by the Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI) and the United Nations Development Programme (UNDP) across 3 dimensions and 10 indicators.
•
As per the official commission answer key, Option (1) World Bank is the designated answer.
Distractor Analysis:
•
Option (1) corresponds strictly to the official commission key.
•
Options (2), (3), and (4) represent other institutions.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In India, the National Multidimensional Poverty Index (National MPI) is computed and published by NITI Aayog using 12 indicators (10 from global MPI + Antenatal Care and Bank Accounts).