डोळ्यांची उघडझाप करताना पापण्या (Eyelids) आणि पारपटल (Cornea) यांच्यामध्ये होणारे यांत्रिक घर्षण रोखण्यासाठी आणि अश्रूंचे बाष्पीभवन टाळण्यासाठी **पापण्यांच्या कडांवर असणाऱ्या कोणत्या तेलकट स्राव स्रवणाऱ्या ग्रंथी** कार्यरत असतात?
EN
To prevent mechanical friction between the blinking eyelids and the delicate cornea, and to retard the evaporation of tear film, an oily lipid secretion is produced by which specialized glands located along the eyelid margins?
योग्य उत्तर मायबोमियन ग्रंथी / टार्सल ग्रंथी (Meibomian glands) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
मायबोमियन ग्रंथी (Meibomian glands): या पापण्यांच्या कडांवर (Tarsal plate) असणाऱ्या रूपांतरित तेलग्रंथी (Modified Sebaceous glands) आहेत.
•
कार्य: या ग्रंथींमधून 'मेबम' (Meibum) नावाचा एक स्निग्ध, तेलकट द्रव स्रवतो.
•
हा तेलकट थर अश्रूंच्या बाहेरील पृष्ठभागावर पसरून पाण्याचे बाष्पीभवन रोखतो.
•
पापण्यांची सहज उघडझाप होताना पापण्या आणि पारपटल (Cornea) यांच्यामध्ये घर्षण (Friction) होऊ देत नाही.
•
या ग्रंथींना संसर्ग किंवा सूज आल्यास पापणीवर 'रांजणवाडी' / चॅलॅझिऑन (Chalazion / Stye) तयार होते.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ (अश्रुग्रंथी - Lacrimal gland): ही डोळ्याच्या वरच्या भागात असते, जी अश्रू (पाणी, मीठ व लायसोजाईम) स्रवते.
•
पर्याय २: नेत्रश्लेष्मला हे डोळ्याचे पातळ संरक्षक पटल आहे.
•
पर्याय ३: हार्डेरियन ग्रंथी प्राण्यांमध्ये (पक्ष्यांमध्ये) निमेषक पडद्याजवळ आढळते.
•
पर्याय ४: योग्य उत्तर.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
डोळ्यातील महत्त्वाच्या ग्रंथी:
•
अश्रुग्रंथी (Lacrimal glands): खारट पाणी व जिवाणूनाशक Lysozyme विकर स्रवतात.
•
मायबोमियन ग्रंथी (Meibomian glands): तेलकट स्निग्ध द्रव स्रवून घर्षण रोखतात व अश्रूंचे बाष्पीभवन थांबवतात!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Meibomian glands.
Key Analysis:
•
Meibomian Glands (Tarsal Glands): Specialized holocrine sebaceous glands embedded vertically within the tarsal plates along the rims of upper and lower eyelids.
•
Physiological Role: They secrete meibum, an oily lipid complex forming the outermost hydrophobic layer of the precorneal tear film.
•
This lipid coat lubricates the eye surface, virtually abolishing friction between the inner palpebral conjunctiva and corneal surface during blinking, and prevents rapid evaporation of tears.
•
Obstruction of a meibomian gland duct causes a painless chronic granulomatous swelling known as a chalazion.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Lacrimal glands): Secrete the watery, enzyme-rich (lysozyme) aqueous layer of tears.
•
Option 2 (Conjunctiva): Transparent mucous membrane lining the eyelid.
•
Option 3 (Harderian glands): Found behind nictitating membranes in lower tetrapods.
•
Option 4 (Meibomian glands): Correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Ocular Gland Distinctions:
•
Lacrimal Gland: Secretes watery tears containing antibacterial enzyme Lysozyme
•
Meibomian Gland: Secretes lubricating lipid oil to prevent friction and tear evaporation!