१९९१ च्या अभूतपूर्व आर्थिक संकटाच्या निवारणासाठी भारत सरकारने जुलै १९९१ मध्ये स्वीकारलेल्या 'समग्र आर्थिक स्थिरीकरण कार्यक्रमामध्ये' (Macroeconomic Stabilization Programme) प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या तातडीच्या अल्पकालीन उपायांचा समावेश होतो?
EN
To resolve the unprecedented economic crisis of 1991, which of the following urgent short-term measures were primarily included in the 'Macroeconomic Stabilization Programme' adopted by the Government of India in July 1991?
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरील सर्व आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
नवीन आर्थिक धोरण (NEP - १९९१) दोन मुख्य घटकांमध्ये विभागले गेले होते:
१)
समग्र आर्थिक स्थिरीकरण उपाय (Macroeconomic Stabilization Measures):
•
हे अल्पकालीन (Short-term) स्वरूपाचे होते.
•
मुख्य उद्दिष्टे: तीव्र भाववाढ (Inflation) नियंत्रणात आणणे, वाढलेली राजकोषीय तूट कमी करून वित्तीय शिस्त लावणे, आणि परकीय चलन साठ्यात वाढ करून व्यवहारतोलाचे (BOP) संकट दूर करणे.
•
यासाठी १ आणि ३ जुलै १९९१ रोजी रुपयाचे दोन टप्प्यांत सुमारे १८% ते १९% अवमूल्यन करण्यात आले.
२)
संरचनात्मक सुधारणा उपाय (Structural Reform Measures):
•
हे मध्यम ते दीर्घकालीन (Long-term) स्वरूपाचे होते.
•
यात उदारीकरण (L), खाजगीकरण (P) आणि जागतिकीकरण (G) यांचा समावेश होता (उद्योग, व्यापार आणि वित्तीय क्षेत्रातील सुधारणा).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१), (२) आणि (३) हे तिन्ही घटक स्थिरीकरण कार्यक्रमाचे मुख्य खांब होते.
•
त्यामुळे पर्याय (४) अचूक उत्तर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
स्थिरीकरण उपाय (Stabilization) हे मागणी व्यवस्थापनाशी (Demand management) आणि अल्पकालीन संकटाशी संबंधित असतात; तर संरचनात्मक सुधारणा (Structural reforms) या पुरवठा बाजूच्या कार्यक्षमतेशी (Supply-side efficiency) संबंधित असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above.
Detailed Analysis:
•
The New Economic Policy (NEP) of 1991 comprised two fundamental pillars:
1)
Macroeconomic Stabilization Measures (Short-term):
•
Aimed at demand management and immediate fire-fighting.
•
Primary Objectives: Curtailing runaway inflation (which had touched 13.8%), carrying out fiscal consolidation (reducing gross fiscal deficit from 8.4% of GDP), and correcting the severe Balance of Payments (BOP) crisis by rebuilding depleted forex reserves (which had fallen to just ~3 weeks of imports).
•
Includes Rupee devaluation in two tranches (July 1 and 3, 1991 by ~18-19%) and emergency external assistance from IMF/World Bank.
2)
Structural Reform Policies (Medium-to-Long term):
•
Aimed at supply-side management, unlocking productive efficiency, enhancing international competitiveness, and removing rigid bureaucratic impediments via Liberalization, Privatization, and Globalization (LPG).
Distractor Analysis:
•
Options (1), (2), and (3) were all quintessential components of the short-term stabilization package.
•
Therefore, Option (4) is the comprehensive and correct choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember: Stabilization = Short-term demand-side response (inflation, fiscal deficit, BOP); Structural Reforms = Medium-to-long term supply-side systemic overhaul (industrial delicensing, trade liberalization, financial sector opening).