🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Pre 2024 MEDIUM

भारतीय समस्यांचा अभ्यास करण्यासाठी सन् 1995 मध्ये डॉ. आबीद हुसेन यांच्या अध्यक्षतेखाली ________ समिती स्थापन करण्यात आली.

EN To study the problems of India in the year 1995 _______ committee was formed under the chairmanship of Dr. Abid Hussain.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

शिक्षण

Education

कृषी

Agriculture

मोठे उद्योग

Large Industry

लघु उद्योग

Small Industry

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

नवीन औद्योगिक धोरण (New Industrial Policy - NIP), २४ जुलै १९९१ ची प्रमुख वैशिष्ट्ये:

१. औद्योगिक परवाना रद्द करणे (Abolition of Industrial Licensing):

• केवळ सुरक्षा, पर्यावरण आणि धोकादायक रसायनांशी संबंधित १८ उद्योग वगळता सर्व उद्योगांसाठी परवाना पद्धत (License Raj) रद्द करण्यात आली (सध्या केवळ ४ उद्योगांसाठी परवाना आवश्यक आहे).

२. सार्वजनिक क्षेत्राचे निर्-आरक्षण (De-reservation of Public Sector):

• १९५६ च्या धोरणातील १७ राखीव उद्योगांवरून ही संख्या थेट ८ वर आणण्यात आली; पुढे २००१ मध्ये ती ३ वर आणि सध्या केवळ २ उद्योगांवर (अणुऊर्जा आणि रेल्वे ऑपरेशन्स) आणली गेली आहे.

३. MRTP कायद्यातील दुरुस्ती:

• मोठ्या औद्योगिक घराण्यांवर असणारी मालमत्तेची मर्यादा (Asset Limit - ₹१०० कोटी) रद्द करून स्पर्धा वाढवण्यात आली.

४. परकीय थेट गुंतवणूक (FDI): ३४ उच्च-प्राधान्य उद्योगांमध्ये ५१% पर्यंत थेट परकीय गुंतवणुकीस स्वयंचलित मान्यता.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

नवीन औद्योगिक धोरण २४ जुलै १९९१ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या काळात जाहीर झाले (अर्थमंत्री: डॉ. मनमोहन सिंग). या धोरणाने उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरणाचा (LPG) पाया घातला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Key Features of the New Industrial Policy (NIP) announced on July 24, 1991:

1. Abolition of Industrial Licensing (De-licensing):

• Industrial licensing was dismantled for all industries except 18 strategic, defense, and environmentally hazardous sectors (subsequently pruned to only 4 sectors today).

2. De-reservation of the Public Sector:

• Industries reserved exclusively for the public sector were reduced drastically from 17 to 8 in 1991, further pruned to 3 in 2001, and now stand at just 2 (Atomic Energy and Railway operations).

3. Liberalization of MRTP Act:

• Eliminated the pre-entry asset threshold limits (₹100 crore) for MRTP companies, facilitating expansion and mergers without prior government clearance.

4. Foreign Investment Deregulation:

• Automatic approval granted for Foreign Direct Investment (FDI) up to 51% in 34 high-priority sectors.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The New Industrial Policy was announced on 24 July 1991 during the P. V. Narasimha Rao government (Finance Minister: Dr. Manmohan Singh), marking India's shift to LPG (Liberalization, Privatization, Globalization).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) शिक्षण (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) कृषी (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) मोठे उद्योग (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) लघु उद्योग (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'लघु उद्योग' हे असून ते 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन