भारतीय संविधानाच्या कलम २५८(२) नुसार, घटकराज्याच्या संमतीने किंवा संमतीविना (With or without the consent of the State) केंद्राच्या विषयांसंदर्भात राज्य सरकारला किंवा त्याच्या अधिकाऱ्यांना अधिकार बहाल करण्याचे व त्यांच्यावर कर्तव्ये सोपवण्याचे अधिकार खालीलपैकी कोणास आहेत? (१) भारताची संसद (Parliament) (२) भारताचे राष्ट्रपती (३) घटकराज्याचे राज्यपाल (४) केंद्रीय गृह मंत्रालय योग्य पर्याय निवडा:
EN
Under Article 258(2) of the Constitution of India, who among the following is empowered to confer powers and impose duties upon a State or its officers, with or without the consent of the State Government, regarding Union matters?
(1) The Parliament of India
(2) The President of India
(3) The Governor of the State
(4) The Union Ministry of Home Affairs
Choose the correct option:
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - भारताची संसद (Parliament).
विश्लेषण:
•
कलम २५८(२) स्पष्ट करते: संसदेने केलेल्या कायद्यान्वये, जो कायदा एखाद्या घटकराज्याला लागू होतो, त्या कायद्याद्वारे किंवा त्या अन्वये संसदेला घटकराज्याच्या संमतीची आवश्यकता न भासता त्या राज्याला किंवा त्याच्या अधिकाऱ्यांना अधिकार बहाल करता येतात आणि त्यांच्यावर कर्तव्ये लादता येतात.
•
उदाहरणार्थ, सीमा शुल्क, आयकर, केंद्रीय उत्पादन शुल्क किंवा पासपोर्ट कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी संसद राज्याच्या पोलीस किंवा महसूल यंत्रणेला अधिकार व कर्तव्ये सोपवू शकते.
•
यासाठी राज्य सरकारच्या पूर्वसंमतीची गरज नसते; मात्र अशा कामासाठी येणारा अतिरिक्त खर्च केंद्र सरकार राज्याला अदा करते (कलम २५८(३)).
पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
•
पर्याय (१): संसद (कायद्याद्वारे संमतीविना अधिकार सोपवू शकते - योग्य उत्तर).
•
पर्याय (२): राष्ट्रपती (राष्ट्रपतींना केवळ राज्याच्या संमतीनेच अधिकार सोपवता येतात).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
संमतीचा नियम:
•
राष्ट्रपती -> राज्याची संमती आवश्यक (कलम २५८(१)).
•
संसद -> राज्याची संमती बंधनकारक नाही (कलम २५८(२)).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - The Parliament of India.
Analysis:
•
Article 258(2) of the Constitution stipulates: "A law made by Parliament which applies in any State may, notwithstanding that it relates to a matter with respect to which the Legislature of the State has no power to make laws, confer powers and impose duties, or authorise the conferring of powers and the imposition of duties, upon the State or officers and authorities thereof."
•
Unlike executive delegation by the President (which requires State consent under Art 258(1)), statutory delegation by Parliament requires NO consent from the State Government.
•
Costs incurred by the State in executing such duties are reimbursed by the Government of India under Article 258(3).
Distractor Evaluation:
•
Option (1): Correct authority (Parliament by legislative enactment).
•
Option (2): President cannot delegate without State consent.
•
Options (3) and (4): Incorrect constitutional bodies.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Parliament can unilaterally entrust administrative duties upon state officials using central legislation without requiring the state's agreement.