मानवी हक्क संरक्षण अधिनियम, 1993 अंतर्गत तक्रारींची शहानिशा करताना मानवाधिकार आयोगाना____________ यांचे अधिकार असतील.
EN
Under the Protection of Human Rights Act, 1993, while inquiring into complaints, Human Rights Commissions have the powers of a ____________.
अचूक उत्तर: पर्याय (३) दिवाणी न्यायालय
सविस्तर कायदेशीर व तांत्रिक विश्लेषण:
•
मानवी हक्क संरक्षण कायदा, १९९३ चे कलम १३ (१):
कलम १३(१) मधील वैधानिक तरतुदींनुसार, मानवी हक्क उल्लंघनाच्या तक्रारींची चौकशी करताना आयोगाला दिवाणी प्रक्रिया संहिता, १९०८ (CPC 1908) अन्वये दाव्याची सुनावणी करणाऱ्या दिवाणी न्यायालयाचे (Civil Court) सर्व अधिकार प्राप्त असतात.
•
यामध्ये साक्षीदारांना समन्स बजावणे, शपथेवर तपासणे, दस्तऐवज सादर करण्याचे आदेश देणे, आणि प्रतिज्ञापत्रावर पुरावे घेणे या अधिकारांचा समावेश होतो.
•
कलम १३(५) नुसार आयोग हा CrPC कलम १९५ व प्रकरण २६ च्या हेतूंसाठी दिवाणी न्यायालय मानला जातो.
•
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१): आयोगाला फौजदारी न्यायालयाचे अधिकार नसतात; आयोग कोणालाही शिक्षा ठोठावू शकत नाही.
•
पर्याय (२) व (४): पर्याय ३ अचूक असल्याने हे पर्याय बाद ठरतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
चौकशीचे अधिकार (कलम १३):
•
न्यायालयाचा दर्जा: दिवाणी न्यायालय (Civil Court).
•
मर्यादा: आयोग साक्षीदार व पुरावे मागवू शकतो, परंतु फौजदारी न्यायालयाप्रमाणे स्वतः शिक्षा देऊ शकत नाही!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Civil Court
Detailed Legal & Technical Analysis:
•
Section 13(1) of the Protection of Human Rights Act, 1993:
Explicitly confers upon the Commission all the powers of a Civil Court trying a suit under the Code of Civil Procedure, 1908 while inquiring into complaints.
•
Includes powers to summon witnesses, enforce attendance under oath, compel document production, and requisition public records.
•
Under Section 13(5), the Commission is deemed a Civil Court for CrPC Section 195/340 proceedings.
•
Analysis of Other Options:
•
Option (1) is incorrect as the Commission possesses no criminal penal powers.
•
Options (2) and (4) are incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
Section 13:
•
Status: Equivalent to a Civil Court under CPC 1908.
•
Can enforce witness attendance and discovery of documents, but cannot impose criminal sentences!