पंचायत (अनुसूचित क्षेत्रासाठी विस्तार) अधिनियम, 1996 अंतर्गत ग्राम सभेला खालील अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत ______. अ. गावातील बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करणे ब. खनिज पट्ट्यांवर नियंत्रण ठेवणे क. विकास योजनांना मंजुरी देणे ड. प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन करणे
EN
Under the Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996 (PESA), which of the following powers have been conferred upon the Gram Sabha?\na. Managing village markets\nb. Control over mineral leases / minor minerals\nc. Approving development plans\nd. Managing primary schools\n1: Only (a), (b), (c)\n2: Only (b), (c), (d)\n3: Only (a), (c), (d)\n4: All of the above
अचूक उत्तर: पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क)
पेसा (PESA) कायदा, १९९६ च्या कलम ४ मधील कायदेशीर तरतुदींनुसार पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क) हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पेसा कायदा, १९९६ (कलम ४) अंतर्गत ग्रामसभेला मिळालेले अधिकार:
•
(अ) गावातील आठवडी बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करणे: कलम ४(m)(iv) नुसार ग्रामसभेला गावातील बाजारांचे व्यवस्थापन करण्याचा अधिकार आहे.
•
(ब) गौण खनिजांवरील नियंत्रण: कलम ४(l) नुसार गौण खनिजांचे उत्खनन, परवाने व भाडेपट्ट्यांसाठी ग्रामसभेची पूर्वशिफारस अनिवार्य आहे.
•
(क) विकास योजनांना मंजुरी देणे: कलम ४(e)(i) नुसार गावात राबविल्या जाणाऱ्या सर्व सामाजिक व आर्थिक विकास योजनांना, कार्यक्रमांना मंजुरी देणे आणि लाभार्थ्यांची निवड करणे हा ग्रामसभेचा अधिकार आहे.
•
(ड) प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन करणे: हा अधिकार पेसा कायद्याच्या कलम ४ मध्ये स्वतंत्रपणे ग्रामसभेला दिलेला नाही; प्राथमिक शाळांचे नियंत्रण सामान्यतः जिल्हा परिषद शिक्षण समितीकडे असते.
•
म्हणून अचूक उत्तर पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: पेसा कायदा, १९९६ (PESA Act):
•
शिफारस: दिलीपसिंग भुरिया समिती (१९९५).
•
अंमलबजावणी: २४ डिसेंबर १९९६.
•
५ व्या अनुसूचीतील आदिवासी क्षेत्रांना ७३ वी घटनादुरुस्ती लागू करतो.
•
ग्रामसभेचे अधिकार: गौण वनोपज (MFP) वर मालकी, दारूविक्रीवर नियंत्रण, जमीन हस्तांतरणास प्रतिबंध, सावकारीवर नियंत्रण आणि ग्राम बाजारांचे व्यवस्थापन.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Only (a), (b), (c)
Under Section 4 of the Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996 (PESA), Option (1) Only (a), (b), (c) is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Section 4 of PESA explicitly endows the Gram Sabha with powers over:
•
*(a) Village Markets:* Power to manage village markets under Section 4(m)(iv).
•
*(b) Minor Minerals:* Prior mandatory recommendation for granting prospecting licenses or mining leases for minor minerals under Section 4(k) & 4(l).
•
*(c) Approval of Development Plans:* Approving all plans, programmes, and socio-economic projects and selecting beneficiaries under Section 4(e)(i).
•
*(d) Management of primary schools:* Is not an enumerated power under Section 4 of PESA; school administration is managed by Zilla Parishad education committees.
•
Consequently, only (a), (b), and (c) are statutory PESA powers.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: PESA Act, 1996 Essentials:
•
Recommended by: Dilip Singh Bhuria Committee (1995).
•
Enacted on: 24 December 1996 for Fifth Schedule areas.
•
Core Gram Sabha Powers: Ownership of Minor Forest Produce (MFP), control over money-lending, land alienation prevention, intoxicant regulation, and minor mineral leases.