पंचायत (अनुसूचित क्षेत्रासाठी विस्तार) अधिनियम, 1996 अंतर्गत ग्राम सभेला खालील अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत ______. अ. गावातील बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करणे ब. खनिज पट्ट्यांवर नियंत्रण ठेवणे क. विकास योजनांना मंजुरी देणे ड. प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन करणे
EN
Under the Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996 (PESA), which of the following powers have been conferred upon the Gram Sabha?\na. Managing village markets\nb. Control over mineral leases / minor minerals\nc. Approving development plans\nd. Managing primary schools\n1: Only (a), (b), (c)\n2: Only (b), (c), (d)\n3: Only (a), (c), (d)\n4: All of the above
अचूक उत्तर: पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क)
पेसा (PESA) कायदा, १९९६ च्या कलम ४ नुसार पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क) हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पेसा कायदा, १९९६ च्या कलम ४ नुसार अनुसूचित क्षेत्रातील ग्रामसभेला खालील वैधानिक अधिकार प्राप्त आहेत:
•
(अ) गावातील बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करणे: कलम ४(m)(iv) नुसार ग्राम बाजारांवर नियंत्रण.
•
(ब) गौण खनिजांच्या पट्ट्यांवर नियंत्रण: कलम ४(l) नुसार गौण खनिजांचे उत्खनन परवाने देण्यासाठी ग्रामसभेची पूर्वशिफारस अनिवार्य.
•
(क) विकास योजनांना मंजुरी देणे: कलम ४(e)(i) नुसार सामाजिक व आर्थिक विकास योजना व प्रकल्पांना ग्रामसभेची मंजुरी अनिवार्य.
•
(ड) प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन करणे: हा अधिकार पेसा कायद्याच्या कलम ४ मध्ये नमूद नाही.
•
म्हणून अचूक उत्तर पर्याय (१) फक्त (अ), (ब), (क) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: पेसा कायदा (PESA - १९९६):
•
पूर्ण नाव: Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996.
•
लागू: २४ डिसेंबर १९९६.
•
समिती: दिलीपसिंग भुरिया समिती (१९९५).
•
उद्देश: ५ व्या अनुसूचीतील आदिवासी भागांमध्ये ग्रामसभेच्या माध्यमातून पारंपारिक स्वशासन प्रस्थापित करणे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Only (a), (b), (c)
Under Section 4 of the PESA Act, 1996, Option (1) Only (a), (b), (c) is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Section 4 of PESA endows the Gram Sabha in Fifth Schedule areas with wide-ranging customary and developmental powers:
•
*(a) Village Markets:* Power to manage village markets (Sec. 4(m)(iv)).
•
*(b) Minor Minerals:* Mandatory prior recommendation for granting licenses or mining leases for minor minerals (Sec. 4(k) & 4(l)).
•
*(c) Approving Development Plans:* Approving social and economic development plans and identifying beneficiaries (Sec. 4(e)(i)).
•
*(d) Management of primary schools:* Is not an enumerated power under Section 4 of PESA.
•
Thus, only (a), (b), and (c) are statutory PESA powers.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: PESA Act, 1996:
•
Enacted: 24 December 1996 on the recommendations of the Dilip Singh Bhuria Committee.
•
Applies to Fifth Schedule areas in 10 States.
•
The Gram Sabha is supreme in local resource management and developmental approvals.