राज्यनीतीच्या मार्गदर्शक तत्त्वातील कोणत्या कलमानुसार प्रत्येक गावासाठी ग्रामपंचायती स्थापन झाल्या ? अ) कलम 243 नुसार ब) कलम 40 नुसार क) कलम 42 नुसार ड) कलम 124 नुसार वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत ?
योग्य उत्तर: पर्याय (४) फक्त ब
सविस्तर स्पष्टीकरण:
भारतीय संविधानाच्या भाग ४ मधील कलम ४० हे मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये ग्रामपंचायतींशी संबंधित एकमेव कलम आहे.
त्यात म्हटले आहे: "राज्य ग्रामपंचायती स्थापन करण्यासाठी पावले उचलेल आणि त्यांना स्वशासनाचे घटक (units of self-government) म्हणून कार्य करण्यास समर्थ करण्यासाठी आवश्यक ते अधिकार व सत्ता प्रदान करेल."
प्रश्नात 'मार्गदर्शक तत्त्वातील कलम' विचारले असल्याने केवळ (ब) कलम ४० हे विधान बरोबर आहे.
कलम ४० हे महात्मा गांधींच्या ग्रामस्वराज्याच्या कल्पनेवर आधारित प्रमुख गांधीवादी तत्त्व आहे. या तत्त्वाला घटनात्मक स्वरूप देण्यासाठी १९९२ मध्ये ७३ वी घटनादुरुस्ती करण्यात आली.
Correct Answer: Option (4) Only (b)
Detailed Explanation:
Under Part IV (Directive Principles of State Policy), Article 40 specifically mandates:
"The State shall take steps to organise village panchayats and endow them with such powers and authority as may be necessary to enable them to function as units of self-government."
Since the question specifically asks for the Article in the Directive Principles, only statement (b) is correct.
Article 40 embodies Mahatma Gandhi's dream of 'Gram Swaraj'. It served as the philosophical foundation for the 73rd Constitutional Amendment Act, 1992.