'सार्वत्रिक मूलभूत उत्पन्न' यात खालील घटक आहेत :
EN
'Universal Basic Income' has following components :
योग्य उत्तर: वरील सर्व घटक (All of the above)
महत्त्वाचे मुद्दे:
•
सार्वत्रिक मूलभूत उत्पन्न (Universal Basic Income - UBI): देशातील किंवा विशिष्ट भौगोलिक प्रदेशातील प्रत्येक नागरिकाला त्याच्या आर्थिक वा सामाजिक स्थितीचा विचार न करता सरकारकडून नियमितपणे दिली जाणारी हमीभाव रोख रक्कम म्हणजे UBI होय.
•
UBI चे तीन मूलभूत खांब / घटक:
१)
सार्वत्रिकता (Universality): समाजातील सर्व नागरिकांचा कोणताही भेदभाव न करता यात समावेश असतो (कोणतीही लक्ष्यित चाचणी नसते).
२)
बिनशर्तता (Unconditionality): कोणत्याही पूर्वअटीशिवाय (उदा. कामाची अट किंवा उत्पन्नाचा निकष न लावता) ही रक्कम दिली जाते.
३)
व्यक्तीची स्वायत्तता व थेट रोख हस्तांतरण (Agency & Cash Transfer): वस्तू किंवा कूपन स्वरूपात न देता थेट बँक खात्यात रोखीने पैसे दिले जातात, ज्यामुळे नागरिकाला स्वतःच्या गरजेनुसार खर्च करण्याचे स्वातंत्र्य मिळते.
•
भारतात चर्चा: भारताच्या आर्थिक पाहणी २०१६-१७ मध्ये तत्कालीन मुख्य आर्थिक सल्लागार डॉ. अरविंद सुब्रह्मण्यन यांनी दारिद्र्य निर्मूलनासाठी UBI ची संकल्पना ठळकपणे मांडली होती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
UBI चे मुख्य तीन घटक नेहमी विचारले जातात: १) सार्वत्रिकता (Universality), २) विनाअट / बिनशर्त (Unconditionality), ३) थेट रोख लाभ (Agency / Cash Transfer). तसेच आर्थिक पाहणी २०१६-१७ मधील UBI वरील प्रकरण MPSC अर्थशास्त्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: All of the above
Key Points:
•
Universal Basic Income (UBI): A socio-economic model where all citizens of a geographic entity periodically receive an unconditional sum of money delivered directly into their bank accounts, regardless of other income or employment.
•
Three Core Components of UBI:
1.
Universality: It covers every citizen without means-testing or targeted identification.
2.
Unconditionality: No prerequisites or conditions attached (no requirement to demonstrate work or specific expenditure).
3.
Agency (Direct Cash Transfer): Provided as direct liquid cash (not in kind, food vouchers, or service subsidies), respecting individual choice.
•
Context in India: The Economic Survey 2016-17, authored by Chief Economic Adviser Arvind Subramanian, dedicated a seminal chapter to UBI as a radical anti-poverty alternative to distortionary subsidies.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the tripartite definition of UBI: Universality, Unconditionality, and Agency (Cash). It was prominently proposed in the Economic Survey 2016-17.