कोकणातील नदी प्रणालीसंदर्भात पुढील विधानांची सत्यता तपासा: (अ) कोकणातील नद्या सह्याद्रीच्या तीव्र उतारामुळे लांबीने अतिशय आखूड परंतु प्रचंड वेगाने वाहणाऱ्या आहेत. (ब) या नद्या समुद्राला मिळताना तीव्र प्रवाहामुळे गाळाचे संचयन न करता थेट खाड्यांची (Estuaries/Creeks) निर्मिती करतात. खालीलपैकी अचूक पर्याय निवडा:
EN
Verify the veracity of the following statements regarding the drainage system of Konkan:
(a) Owing to the precipitous slope of the Sahyadris, Konkan rivers are short in length but flow with tremendous velocity.
(b) Entering the sea, these rivers form tidal creeks and estuaries rather than deltaic alluvium.
Select the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय 3 (दोन्ही विधाने सत्य आहेत) आहे.
सविस्तर भूरूपशास्त्रीय विश्लेषण:
•
विधान (अ) सत्य आहे:
•
सह्याद्रीचा पश्चिमेकडील उतार हा 'प्रस्तरभंग कडा' (Fault Scarp) असल्याने अतिशय खडा व तीव्र आहे. त्यामुळे सह्याद्रीत उगम पावून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्या अतिशय वेगाने आणि आखूड अंतरावर वाहतात (उदा. ४९ ते १३० किमी).
•
विधान (ब) सत्य आहे:
•
वेगाने वाहणाऱ्या या नद्या आपल्या मुखाशी गाळाचे संचयन करू शकत नाहीत; शिवाय अरबी समुद्राच्या भरती-ओहोटीचे पाणी नद्यांच्या मुखात आतपर्यंत शिरते. त्यामुळे या नद्या त्रिभुज प्रदेश (Deltas) तयार करत नाहीत, तर खाड्या (Creeks / Estuaries) तयार करतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील पश्चिमवाहिनी नद्या (नर्मदा, तापी, कोकणातील सर्व नद्या) त्रिभुज प्रदेश तयार करत नाहीत; त्या सर्व नद्या 'खाड्या' (Estuaries) तयार करतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Both statements (a) and (b) are completely true).
Detailed Geomorphological Fact-Check:
•
Statement (a) is true:
•
The western escarpment of the Sahyadris is a dramatic tectonic fault scarp. Originating at high elevations, coastal streams descend over steep gradients into the sea within a brief transit of 49 to 130 km, producing torrential kinetic velocity during monsoon cloudbursts.
•
Statement (b) is true:
•
The brief transit allows minimal sediment transport, while high flow velocity and strong Arabian Sea tidal currents flush sediments offshore. Consequently, all Konkan rivers terminate in drowned estuaries and tidal creeks (Khadi), forming zero deltas.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
All west-flowing rivers of peninsular India (Narmada, Tapi, and coastal Konkan rivers) form estuaries, never deltas.