1995 मध्ये बैंक ग्राहकांच्या विवादांचे स्वस्त आणि जलद निपटारा करण्यासाठी _______ सुरु करण्यात आली.
EN
_______ was introduced in 1995 for inexpensive and speedy settlement of bank customer disputes.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर बँकिंग लोकपाल योजना आहे.
📌 Key Points
बँकिंग लोकपाल योजना 1995:
•
बँकिंग लोकपाल योजना ही बँक ग्राहकांसाठी बँकांद्वारे प्रदान केलेल्या काही सेवांशी संबंधित तक्रारींचे निराकरण करण्यासाठी एक जलद आणि स्वस्त मंच आहे.
•
बँकिंग लोकपाल योजना आरबीआयद्वारे बँकिंग नियमन कायदा, 1949 च्या कलम 35 A अंतर्गत 1995 पासून लागू करण्यात आली आहे.
•
सध्या बँकिंग लोकपाल योजना 2006 (1 जुलै 2017 पर्यंत सुधारित) कार्यरत आहे.
•
बँकिंग लोकपाल हा बँकिंग लोकपाल योजना 2006 च्या कलम 8 अंतर्गत निर्दिष्ट केलेल्या तक्रारीच्या कारणास्तव समाविष्ट असलेल्या काही बँकिंग सेवांमधील कमतरतेबद्दल ग्राहकांच्या तक्रारींचे निराकरण करण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने नियुक्त केलेला एक वरिष्ठ अधिकारी आहे.
•
आजपर्यंत, वीस बँकिंग लोकपालांची नियुक्ती करण्यात आली आहे, त्यांची कार्यालये मुख्यतः राज्यांच्या राजधानीत आहेत.
•
सर्व अनुसूचित व्यावसायिक बँका, प्रादेशिक ग्रामीण बँका आणि अनुसूचित प्राथमिक सहकारी बँका या योजनेत समाविष्ट आहेत.
•
एखाद्याची तक्रार प्राप्त झाल्यानंतर एका महिन्याच्या आत बँकेकडून उत्तर न मिळाल्यास किंवा बँकेने तक्रार नाकारल्यास किंवा तक्रारदार बँकेने दिलेल्या उत्तराने समाधानी नसल्यास बँकिंग लोकपालकडे तक्रार दाखल करू शकते. बँकेने दिले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
बँकिंग लोकपाल योजना (Banking Ombudsman Scheme): १९९५ मध्ये रिझर्व्ह बँकेने बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ च्या कलम ३५ए अंतर्गत सुरू केली. ग्राहकांच्या बँकिंग सेवांसंबंधीच्या तक्रारींचे मोफत, जलद व निष्पक्ष निवारण करणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे. २०२१ मध्ये आरबीआयने 'एकात्मिक लोकपाल योजना' (Integrated Ombudsman Scheme) लागू केली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Banking Ombudsman Scheme.
📌 Key Points
Banking Ombudsman Scheme 1995:
•
The Banking Ombudsman Scheme is an expeditious and inexpensive forum for bank customers to the resolution of complaints relating to certain services rendered by banks.
•
The Banking Ombudsman Scheme is introduced under Section 35 A of the Banking Regulation Act, 1949 by RBI with effect from 1995.
•
Presently the Banking Ombudsman Scheme 2006 (As amended up to July 1, 2017) is in operation.
•
The Banking Ombudsman is a senior official appointed by the Reserve Bank of India to redress customer complaints against deficiency in certain banking services covered under the grounds of complaint specified under Clause 8 of the Banking Ombudsman Scheme 2006.
•
To date, twenty Banking Ombudsmen have been appointed with their offices located mostly in state capitals.
•
All Scheduled Commercial Banks, Regional Rural Banks and Scheduled Primary Co-operative Banks are covered under the Scheme.
•
One can file a complaint before the Banking Ombudsman if the reply is not received from the bank within a period of one month after the bank concerned has received one's complaint, or the bank rejects the complaint, or if the complainant is not satisfied with the reply given by the bank.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Banking Ombudsman Scheme: Introduced by RBI in 1995 under Section 35A of the Banking Regulation Act, 1949 for expeditious and cost-free resolution of bank customer grievances. In 2021, RBI merged it into the 'Reserve Bank - Integrated Ombudsman Scheme'.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) विवेकपूर्ण नियम (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) ग्राहक सेवा समिती (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) बँकिंग लोकपाल योजना (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर **बँकिंग लोकपाल योजना** आहे.
✗ पर्याय (4) आंतरराष्ट्रीय लेखा पद्धति (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'बँकिंग लोकपाल योजना' हे असून ते 'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC संयुक्त गट ब पूर्व परीक्षा २०२१ मूळ पेपर (दि. २६ फेब, २०२२)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.