🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन Tax Assistant Mains 2020 MEDIUM

1980 च्या दशकात भारतीय अर्थव्यवस्थेला तोंड द्याव्या लागलेल्या वित्तीय अरिष्टाचे _______हे कारण होते.

EN _______ was the cause of the financial calamity faced by the Indian economy in the 1980s.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

आयात आणि निर्यातीतील फरकात वाढ

An increase in the difference between imports and exports

बचत आणि गुंतवणूकीतील फरक

Difference between savings and investment

सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर

Widening gap between government expenditure and revenue

मागणी आणि पुरवठ्यातील फरक

Difference between demand and supply

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर (पर्याय ३)

स्पष्टीकरण:

• १९८० च्या दशकातील वित्तीय अरिष्टाचे (Fiscal Crisis) मूळ कारण:

• १९८० च्या दशकात भारत सरकारच्या महसुलाच्या (Tax & Non-tax Revenue) तुलनेत सरकारी खर्चात (Expenditure) भरमसाठ वाढ झाली.

• संरक्षण खर्च, अन्न-खत अनुदाने आणि घेतलेल्या कर्जांवरील व्याजाचा खर्च महसुलापेक्षा खूप जास्त झाला, ज्यामुळे सरकारची 'महसुली तूट' (Revenue Deficit) आणि 'वित्तीय तूट' (Fiscal Deficit) प्रचंड वाढली.

• महसूल आणि खर्च यातील हे वाढते अंतर भरून काढण्यासाठी सरकारने मोठ्या प्रमाणावर कर्जे उभारली, ज्यामुळे देश कर्जबाजारी होऊन १९९१ चे संकट निर्माण झाले.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

सरकारी खर्च आणि महसूल यातील तफावतीला 'वित्तीय तूट' (Fiscal Deficit) म्हणतात, जी नियंत्रणात आणण्यासाठी २००३ मध्ये FRBM कायदा संमत करण्यात आला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Widening gap between government expenditure and revenue (Option 3)

Explanation:

• Root Cause of the 1980s Fiscal Crisis:

• Throughout the 1980s, the Government of India engaged in persistent fiscal profligacy where public non-developmental expenditure (defence, subsidies, interest payments, administrative salaries) far outstripped recurrent tax revenue collections.

• This widening deficit between government spending and revenue drove structural revenue deficits and pushed the gross fiscal deficit past 8% of GDP, necessitating heavy short-term borrowings that triggered the 1991 crash.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Fiscal Responsibility and Budget Management (FRBM) Act was subsequently passed in 2003 to legally enforce fiscal discipline on expenditure-revenue gaps.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) आयात आणि निर्यातीतील फरकात वाढ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) बचत आणि गुंतवणूकीतील फरक (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर (पर्याय ३)

✗ पर्याय (4) मागणी आणि पुरवठ्यातील फरक (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सरकारचा खर्च आणि महसूल यातील वाढते अंतर' हे असून ते 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

1980 च्या दशकात भारतीय अर्थव्यवस्थेला तोंड द्याव्या लागलेल्या वित्तीय अरिष्टाचे _______हे कारण होते.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन