.......... ही जोतीबा फुले यांच्या शाळेतील पहिली अस्पृश्य विद्यार्थीनी होती.
EN
.......... was the first untouchable girl student in Jyotiba Phule's school.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय २ (मुक्ता साळवे)
सविस्तर विश्लेषण:
•
मुक्ता साळवे: महात्मा जोतीराव फुले आणि क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी अस्पृश्यांसाठी (महार-मांग) सुरू केलेल्या शाळेतील मुक्ता साळवे ही पहिली विद्यार्थिनी होती.
•
क्रांतिकारी निबंध (१८५५): मुक्ता साळवे हिने अवघ्या १४ व्या वर्षी 'मांग महारांच्या दुःखाविषयी' (About the Sorrows of Mangs and Mahars) हा अतिशय परखड आणि विद्रोही निबंध लिहिला.
•
ज्ञानोदय मधील प्रसिद्धी: हा निबंध १ मार्च १८५५ आणि १५ मार्च १८५५ रोजी अहमदनगर येथून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'ज्ञानोदय' या वृत्तपत्रात दोन भागांत प्रसिद्ध झाला.
•
ऐतिहासिक महत्त्व: हा निबंध आधुनिक मराठी साहित्यातील पहिला दलित स्त्री-लिखित विद्रोही व वैचारिक दस्तऐवज मानला जातो. यामध्ये तिने पेशवाईतील अमानुष अत्याचारांचे चित्रण करून "ज्या धर्मात केवळ ब्राह्मणांनाच ज्ञान व सुख आणि शूद्र-अतिशूद्रांना फक्त दुःख व यातना, तो धर्म ईश्वराचा असूच शकत नाही" असा थेट सवाल केला होता.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
मुक्ता साळवे लहुजी राघोजी साळवे यांच्या नात्यातील कन्या होती.
•
जोतीराव फुल्यांनी ३ जुलै १८५१ रोजी पुण्याच्या रास्ता पेठेत व नंतर १९ मे १८५२ रोजी वेताळ पेठेत अस्पृश्यांसाठी स्वतंत्र शाळा सुरू केल्या होत्या.
•
मुक्ता साळवेचा हा निबंध 'दलित स्त्रीवादी साहित्याची पहिली ठिणगी' मानला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Mukta Salve)
Detailed Analysis:
•
Mukta Salve: She was among the first untouchable girl students admitted to the pioneering school started for Mahars and Mangs by Mahatma Jyotirao Phule and Savitribai Phule in Pune.
•
Historic Essay (1855): At the tender age of 14, Mukta Salve wrote a revolutionary analytical essay titled *"Mang Maharanchya Dukhvisayi"* (About the Grievances of the Mangs and Mahars).
•
Publication in *Dnyanodaya*: Her essay was published in two installments on 1 March 1855 and 15 March 1855 in the Anglo-Marathi periodical *Dnyanodaya*.
•
Historical Significance: This landmark piece is celebrated as the earliest documented Dalit feminist manifesto in modern Indian history. It ruthlessly exposed the cruel oppression of untouchables under Peshwa rule and questioned the moral validity of a Brahminical religion that denied learning and dignity to lower castes.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Mukta Salve belonged to the community family circle of Lahuji Raghoji Salve.
•
Phule established dedicated schools for depressed classes at Rasta Peth (1851) and Vetal Peth (1852) in Pune.
•
Her essay is revered as the foundation stone of modern subaltern Dalit-Bahujan literature.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) पार्वती साळवे (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) मुक्ता साळवे (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय २ (मुक्ता साळवे)
⚠️ पर्याय (3) जना साळवे (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) विठाबाई साळवे (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'मुक्ता साळवे' हे असून ते 'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक व विचारवंत (फुले, शाहू, आंबेडकर व इतर)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.