जमिनीत पाणी साचल्यामुळे वनस्पतींना इजा पोहोचते कारण जमिनीतील _______ चे प्रमाण कमी होते व विषारी पदार्थ जमिनीत साचतात.
EN
Waterlogging causes injury to crops because the concentration of _____ in the root zone decreases and toxic reduced substances accumulate.
उत्तर: प्राणवायू (पर्याय 2)
महत्त्वाचे मुद्दे:
•
पाणथळ जमिनीचे पिकांवर दुष्परिणाम:
•
जमिनीत पाणी साचल्यामुळे मातीमधील सर्व हवायुक्त रंध्रे (Macropores) पाण्याने भरली जातात.
•
पाण्यात ऑक्सिजनचा विसरण दर (Diffusion rate) हवेपेक्षा १०,००० पटीने कमी असतो, ज्यामुळे मुळांच्या कक्षेतील प्राणवायूचे (Oxygen) प्रमाण शून्य होते (Anoxia/Hypoxia).
•
प्राणवायूच्या अभावामुळे मुळांचे श्वसन थांबते, ऊर्जा निर्मिती (ATP) ठप्प होते, मुळे अन्नद्रव्ये शोषू शकत नाहीत आणि जमिनीत हायड्रोजन सल्फाईड ($H_2S$) व मिथेनसारखे विषारी पदार्थ साचून वनस्पती कुजून मरतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जमिनीत पाणी साचल्यास ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे मुळांचे गुदमरणे (Root asphyxiation) होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: Oxygen (Option 2)
Key Points:
•
Physiological Impact of Soil Waterlogging:
•
Saturation of soil macropores cuts off gaseous exchange; oxygen diffusion in water is ~10,000 times slower than in air.
•
Microorganisms and roots rapidly consume remaining dissolved oxygen within hours, inducing severe root-zone hypoxia and anoxia.
•
Deprived of oxygen, aerobic oxidative phosphorylation ceases, root respiration is blocked, and toxic reduced compounds ($Fe^{2+}$, $Mn^{2+}$, and sulfides) accumulate, causing root asphyxiation and death.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Root asphyxiation under waterlogging results from rapid oxygen depletion in soil pores.